Гьар къачан шагьаргъа чыкъсанг, китап тюкенге алгъасайсан, кёбюсю гезиклер китапсыз къайтмайсан, гьали-дагъы охурман деп, китаплар жыйыла. Тюзю, оланы охулгъанларындан охулмагъанлары аслам бола, инсанны умуту уллу, имканлыкълары буса гюн сайын аз бола. Тек китапланы охулгъанлары охулмагъанларындан нечакъы да аявлу бола, олар сени герти ойдашларынга айлана. Айрокъда гьар тюрлю энциклопедиялар, сёзлюк­лер, миллетни авуз яратывчулугъу жыйылгъан томлар, башгъа касбу кёмекчилер сагъа этеген устазлыкъны чы багьалама да къыйын.
Ондан къайры да, савлай миллетни язывчуларыны сайламлы асарлары жыйылгъан китаплары, алимлени, инчесаниятны вакиллерини китаплары, миллетни гёрмекли вакиллерини гьакъында язылгъан ишлер оьз китапханабызда болгъаны тарыкъ. Ана тилибизни, Къумукътюзюбюзню сюемен деген булан болмай, гьар къайда болсанг да, тилингни де, элингни де инг гёрмекли адамларын танымай бусанг, сен ёлукъгъан адамлар сени таныма да, ювукълукъ юрютме де сюерми?
Оьрде биз эсгерген китаплардан къайры, биз оьзюн экинчи ана тилибиз санайгъан орус тилде чыгъагъан, орус адабиятны классиклерини китаплары, инчесаниятыны, алимлерини, савлай Россияны бары да гёрмекли вакиллери гьакъында англав береген китаплар да, озокъда, бизин китапханаларыбызда болгъан герек. Озокъда, дюньяда яхшы белгили болгъан язывчуланы, алимлени де, башгъа гёрмекли адамланы да таныма тарыкъ ва пайдалы сапар булан башгъа пачалыкъгъа чыкъсанг, тарыкъ болмакъ бар. Къысгъача айтсакъ, гьар уьйде саламат китапхана болма герек, китап бизин биз гёрмейген кёп затны гёрмеге, англама уьйрете, гьатта оьзюнде ёкъ затны англамагъа ёл ача. Тутумлу яшамакъ учун тутдурукълу кёп китап охумагъа герек.
«Китаплар береген бары да зат Интернетде бериле, негер тарыкъ китапланы жыйып, олагъа ер бийлетип, чанг жыйдырып сакълама», – дейгенлер де ёлугъа. Озокъда, чанг жыйдыртып сакълама тарыкъ тюгюл. Охуп да, къолдан-къолгъа берип де тазалап да юрютмеге тарыкъ. Китапны охума да, охутмагъа да тарыкъ, охулмайгъан китап – ёкъгъа гьисап.
Тек сен оьзюне тез-тез къайтып охуйгъан, охумай­гъанда да, оьзюн къолгъа алып, эсингни янгырта­гъанлары да, гёнгюнгню гётерегенлери де бар. Ондан къайры да, Интернетде бары да зат бериле де турмас чы. Мисал учун, Л.Н.Толстойну, М.А.Шолоховну ва шолай башгъаланы уллу асарларын Интернетге сала турмас, салса да, шонча текстни Интернетде охумакъ нечакъы авараланы, харжны талап этер. Охусанг да, китапдан охуйгъан йимик ювукълукъ, иссилик гьислермисен?! Оьзюнге айрыча таъсир этген ерлерине белгилер салып, къайтып-къайтып охуп, агьлюнгню, ёлдашларынгны таныш этип, шо ойну айланасында хабар къуруп, оланы да, оьзюнгню де тарбиялап ишлесек, яшавубуз тутумлу болур. Ондан къайры да, китапханагъа гирсенг де, сени къуршагъан байлыкъны сезесен, китаплар сенде ярыкъ ойлар тувдура, асилликге, рагьмугъа тарта. Интернетде шолай имканлыкълар етмей. Тюзю, Интернет кёп янлы маълуматчы (справочник) гьисапда кёп уллу кёмекчи, сени къайсы соравунга да шоссагьат жавап бере.
Бир гюн абзарда дёрт-беш жагьил жыйылгъан. Оланы бириси:
– Сав Темиркъазыкъ Кавказгъа генг кюйде белгили Конта гьажи къумукъму яда мычыгъышлымы? – деп сорады.
– Ону гьакъында китапда охугъанман, миллети берилмей, – деди бириси.
– Мен айтайым, – деди экинчиси, кисесинден мобильнигин чыгъарып, шоссагьат табып: «Конта гьажи Гюйдюрмес районну Исси-Сув деген юртунда тувгъан, къумукъ, агьлюсю Хеди», – деди. Сонг телефонун кисесине де салып: «Агьлюсю Хеди, кюйге къарагъанда, мычыгъышлы, къумукъларда олай ат ёлукъмай, – деп де къошду.
– Шо тюз! Кишиев деген фамилия буса къумукъларда нечакъы да бар – Кишиев, Хангишиев, Жангишиев, Батыргишиев, Къарагишиев. Мычыгъышларда буса Кишиев фамилия гьеч де ёлукъмай демеге ярай, – деди яшёрюмлени бирдагъысы.
– Ташав гьажи – эндирейли къумукъ. Тек ону мычыгъышлар оьзленики этип, огъар зиярат да къуруп къуллукъ этелер, асырап, барлап къарайлар. Къумукълар буса, Ташав гьажиге къуллукъ этмейгенге ошай. Огъар гёре Ташав гьажини биз оьзюбюзнюки санайбыз деген ёрукъда язалар, – дей уьчюнчю яшёрюм.
Интернетде берилеген материалларда гьакълыкъгъа шеклик тувулуна, гьатта ялаябывлар ёлугъа, инсанланы арасында татывсузлукълар тувдура, неге тюгюл тергелмей, ким не сюйсе де яза. Материал «цензурадан» оьтмесе, айрокъда бугюнгю адиллиги аз жамиятда, инамлыкъ тувдуруп битмей, орфография хаталары кёп. Тюзю, янгы зат яшавгъа гьар заман да шекликлер, инамсызлыкълар тувдуруп гелсе де, яшавгъа гирген сонг хыйлы онгайлыкълар тувдура, яшавну алгъа юрюте, оьсдюре. Огъар да гёре бугюн маълумат къуралланы, айрокъда газетлени, Интернетни де, башгъа информация къуралланы да инкар этмей, барындан да пайдаланып, оьсе яшамагъа ярай, герек де герекбиз. Сен юрютеген ишде къайсы онглу буса, шону яда барын да къоллап ишле, ишингни берекетли ва тутумлу эт. Къаст – бизден, берекет Худайдан деп халкъыбыз негьакъ айтмай. Адам да, загьмат да бири-биринден айрылмай, бир-бирин оьсдюрюп яшамагъа тарыкъ.
Тек, аявлу охувчу, бугюн жумада бир керен чы­гъагъан бизин анадаш «Ёлдаш» газетден, ана тилибизде чыгъагъан журналлардан не Интернет, не башгъа техника къураллар да айырмасын, оланы янгы, терен ойлу, гёзел ва къужурлу материаллары оьзлени басмахана ийиси де, иссилиги де тайгъынча етишегенинден уллу иш сююнюп, гезикли номерлерин чыдамсыз къаравуллап яшайбыз. Сёзюмню булай битдирмеге сюемен:


Гёзел ва бай «Ёлдашны», гюл бетли «Къарчыгъаны»,

Чолпан гёзлю журналланы не яхшы иш чыгъагъаны.

Гьариси – зор билим булакъ, илмулагъа – танг ёл сыйлы,

Билим ал сен, англав чарла, халкъыбыз оьссюн хыйлы.


Янгызман деп ягьынгны ютма, беш юз минг савлай халкъынг,

Денгиз тамчыдан жыйыла – биригип билимге талпын!

Языл газет-журналлагъа, оху дюнья Интернетин!

Зор якълавчу къур гёнгюнгде данг халкъынгны гьар негетин!


Абас Мамаев.
Мычыгъыш Республика,

Борагъан юрт.