– Абдулла Магьамматович, районда террорчулукъгъа къаршы иш гёреген комиссия къурулгъанлы, хыйлы сувлар тёбен акъгъан, этилген ишлер де ёкъ тюгюл. Буса да, экстремистлени, вагьгьабыланы якъчыларыны санаву чу кемимей. Бизин яшёрюмлени терс къаравлардан къоруп сакъламакъ учун дагъы да не йимик чаралар гёрмеге герек?

– Бары да зат адамны оьзюнден, оьзюню юрегини гьалындан гьасил бола. Инг башлап адам оьзю-оьзюне къатты кюйде «ёкъ!» деп айтмагъа герек. Ёгъесе, ким не деп айтса да, адамны юрегинде болмаса, огъар бир аврувдан да къолай болув ёкъ. 21-нчи асруну югъагъан авруву деп айтылагъан экстремизм де, террорчулукъ да шолай.

Белгили гюнлеге байлавлу болуп районну юртларында оьтгерилеген жыйынларда да халкъ бир гёнгюлден экстремизмни налатлай. Шо тюз де дюр. Неге тюгюл де, бир динде де зулмуну арив айтмай. Сюйсе о ислам болсун, сюйсе хачперес – оланы кюрчюсюне инг башлап халкъланы арасындагъы дослукъ салынгъан. Сыйлы китапланы биринде де жинаятчылыкъгъа, къан тёгювге ёл берилмей.

– Буса да, радикал исламны якъчыларыны сыдыралары чы сийрек болмай. Сирияда, Иракъда террорчуланы къара байрагъыны тюбюнде дав этегенлени арасында бизин яшлар да бар чы?! Балики, оланы тарбиялавда ата-аналары ва савлай жамият бир тюрлю хата йибередир?

– Озокъда, бир ата-ана да авлетине яманлыкъ ёрамай. Биз барыбыз да авлетлерибизни уьстюне чанг къонма да къоймайбыз. Сен эсгерип гетген Сирияда ва Иракъда дав этеген бабаюртлуланы авадан кёп яны да – яхшы, районлулагъа танывлу агьлюлерде тарбиялангъанлар. Олагъа тарбия етишмеген деп айтып да болмайсан. Амма бар зат бар: бугюн Сирияда дав этеген бизин районлуланы санаву 39-дан да оьтген. Бир-бир билдиривлеге гёре, оланы арасында оьлгенлени санаву да 20-гъа бара.

Гене къайтып тарихге гёз къаратсакъ, бир наслу да давсуз яшамагъан. Сюйсе о гиччи дав болсун яда уллу, тек гьаман да не ерде буса да бир ерде тюбеклер атылгъан, къан тёгюлген. Бугюн буса бизге бизин яшларыбызны жанларына, бизин аталарыбыз, уллаталарыбыз юрютген ислам динибизге «дав» билдирилген. Шо себепден биз бизге ят адатлагъа, бизге гючден бермеге къарайгъан терс ёллагъа къаршы болмагъа герекбиз. Шо «давда» бизин къолубуздагъы савут – ислам дин. Ислам – татывлукъну, дослукъну, бирликни дини. Ислам не зулмугъа да къаршы. Бизин аталарыбыз 20-нчы асруну зулмучусу фашизмни де утгъан, биз бизге къаршы билдирилген давда да утмагъа герекбиз. Мен шогъар теренден инанаман. Лап да аслусу – террорчулукъгъа ва экстремизмге къаршы савлай жамият турмагъа герек.

– Профилактика террорчулукъгъа къаршы этилеген ишлени оьзеги демеге ярай. Чубугъунда иелмеген, къазыгъында иелмес дей чи къумукъларда. Айтагъаным, ёкъ этилген бандитлени санагъанча, оьзлени терслигин билип, парахат яшавгъа къайтгъан яшёрюмлени санамакъ пайдалы деп эсиме геле. Шо якъдан районда не йимик иш юрютесиз?

– Тюз. Профилактика, гертилей де, савлай дюньягъа, бютюн жамиятгъа герти къоркъунч­лукъ тувдургъан террорчулукъгъа ва экстремизмге къаршы этилеген ишлени аслу яны болуп токътагъан. Шо ишлени жинаятчылыкъ ва оьзге ёллагъа тюшмеге амракъ болагъан яшёрюмлени арасында юрютювню пайдасы бар. Неге тюгюл де, бугюн яшёрюмлер бизин жамиятыбызны лап да якъланмагъан гесеги санала. Районда яшёрюмлер аслу гьалда спорт булан машгъул. Амма бары да адам спортсмен болуп болмай чы. Олайланы бош заманын жамиятгъа ва оьзлеге пайдалы кюйде оьтгерсин учун буса онгайлыкълар ёкъ. Яшавда оьзлени ерин табып болмагъан яшёрюмлер радикал исламны якъчылары учун - гьазир нишан. Олар не якъдан да яшёрюмлени башын чырмайлар, оланы жамият гьалын яхшылашдырмакъ учун кёмек этмеге гьазир экенин билдирелер. Бир ерде де ишлемейген яшёрюмню яшавун ол оьзю де билмеген кюйде шо аз заманлыкъ девлет савлай яшавун башгъа якъгъа алышдырмагъа бола. Шо саялы да башын чырмав, биз аслу гьалда оьзюбюзню тергевюбюзню бир ерге де къуршалмагъан, оьзлер оьзлеге берилген яшёрюмлер булан ишлемеге къастлыбыз.

Озокъда, сен де айтып гетген кюйде, этилген жинаятчылыкъны уьстюн ачгъанча, ону этмеге амракъ болагъан яшёрюмлер булан профилактика ишлер юрютмеге нечакъы да тынч. Профилактика ишлени гьакъында айта туруп, олар аслу гьалда яшёрюмлени жамиятда оьзлени ерин тапмагъа уьйретивге, оланы тарбиялавгъа, бизин булан бир жамиятда яшайгъан оьзге динлени, башгъа-башгъа миллетлени вакиллерине бакъгъан якъдагъы чыдамлыкъгъа, адамны ону жамиятдагъы ерине тюгюл, адамлыгъына къаравгъа бакъдырылмагъа герек. Бизин шолай ишлени юрютювде бай сынавубуз бар. Йылны боюнда районну школаларында, яшёрюмлер кёп жыйылагъан ерлерде жыйынлар юрютебиз, яшёрюмлени, динчилени ортакъчылыгъы булан «дёгерек» столлар оьтгеребиз. Шо якъдагъы ишибизни узатмагъа ва камиллешдирмеге къастыбыз да бар.

–Артдагъы йыллар халкъ кёп болагъан ерлени, пачалыкъ учун агьамиятлы объектлени камералар ва оьзге техника алатлар булан ясандырывгъа тергев бериле. Бизин районда да шолай объектлер ёкъ тюгюл. Шо якъдан районда ишлер нечик юрюле?

–Янгы технологияланы девюрюнде яшай туруп, къайсы тармакъда да янгы алатланы къолламаса бажарылмай. Халкъны ва пачалыкъ учун агьамиятлы объектлени аманлыгъын сакълавда чы буса дагъы да тергевлю болмагъа герек бола. Олагъа техниканы кёмеклиги булан тергев юрютмек – дюнья оьлчевдеги сынав. Шо сынав Бабаюрт районда да къоллавгъа алынгъан ва бугюн районну билим берив, медицина ва оьзге халкъ кёп жыйылагъан идараларында гечеси-гюню булан тергев юрюле.

Озокъда, идараланы янгыз камералар булан ясанландыргъан учун болмайгъанны биз яхшы англайбыз. Пачалыкъ учун агьамиятлы, сонг да яшлар кёп жыйылагъан ерлеге, сюйсе о яшлар бавлары болсун яда школалар, къыставуллу гьаллар болса, тезлик булан къувун гётермеге болардай техника алатлар булан ясандырмагъа гереги де ачыкъ зат. Биз оьзюбюзню бары да гючюбюзню салып инг башлап бизин оьсюп гелеген яшларыбызны аманлыгъын болдурмагъа герекбиз. Шогъар районну башчысы Элдар Къарагишиев де яхшы тергев бере ва ону къастлыгъы булан бу йылны биринчи яртысында район центрдагъы уьч де школа «къувунлу кнопкалар» булан ясандырылды, эсгерилген школаланы къуллукъчулары ва охувчулары булан къыставуллу гьалда оьзлени нечик тутмагъа герекни уьстюнде уьйренивлер юрюлдю.

Этилген ишлер кёп бар, тек этмеге гереклери де аз тюгюл. Йылны боюнда мен оьрде эсгерип гетген «къувунлу кнопкалар» булан районну бары да билим берив идараларын таъмин этмеге гёз алгъа тутгъанбыз. Озокъда, гёз алгъа тутулгъан оьзге ишлер де бар. Оланы барын да айтып турмагъа сюймеймен.

– Бугюн Дагъыстанны бары да районларында экстремист ва террорчулукъ ёлун ташлап, парахат яшавгъа къайтмагъа сюегенлеге кёмек этеген комиссиялар иш гёре. Шолай комиссия Бабаюрт районда да ишлей. Шо комиссияны иши гьакъда не айтмагъа боласыз?

– Тюз. Бабаюрт район администрацияны янында экстремист ва террорчу ёлундан парахат яшавгъа къайтмагъа сюегенлеге кёмек этеген комиссия къурулгъанлы хыйлы йыллар бола ва бугюнге ерли шо комиссия къурумлу кюйде ишлеп де тура

Шо комиссияны ишини аслу борчу – уьстде де эсгергеним йимик, парахат яшавгъа къайтмагъа сюегенлеге кёмек этмек. Шо якъдан етишген натижалар да бар. Гележекде де шо комиссияны гьаракаты булан, къайтар-къайтмас ёллагъа тюшген яшёрюмлерибизге таъсирли сёзлер табып, оланы жамиятыбызны лайыкълы вакиллери этмеге къаст къылажакъбыз.

– Тюзю, районда этилип турагъан ишлени натижасы йылны биринчи яртысында этилген жинаятчылыкълар кемигенден де гёрюне. Чинкдеси, террорчуланы ва экстремистлени намарт ишлери ёкъ деме ярай. Буса да, шо чююрюлген енглени йибермеге тюшегенни чи англатмай…

– Тюз айтасан. Гетген йылны бу йыл булан тенглешдиргенде, райондагъы жинаятчылыкъ гьал къолайлашгъан. Савлай районда этилеген жинатчылыкъланы санаву да бу йыл гетген йыл булан тенглешдиргенде 10 процентден де артыкъгъа кемиген. Шону булан янаша этилген жинаятчылыкъланы уьстюн ачыв да артгъан. Мисал учун айтгъанда, шо санавлар республикада 84,8 процентге етише буса, бизин районда 91,5 процентге етишген.

Сонг да, районда наркотиклени сатыв-алыв булан байлавлу жинаятчылыкъланы санаву да 54,5 процентге кемиген ва бу йылны биринчи яртысында шо якъдан 5 жинаятчылыкъ этилген ва барыны да уьстю ачылгъан, жинаятчылар законну ёлунда жавапгъа тартылгъан. Савут булан байлавлу жинаятчылыкълар бютюнлей де гьисапгъа алынмагъан.

Айтагъаным, аста буса да, гьаракатыбызны натижасы гёрюнюп бара.

– Озокъда, этилеген жинаятчылыкъланы санаву кемийгени яхшы. Жинаятчылыкъны уьстюн ачгъанча, ону алдын алса, жамият учун да, аманлыкъ сакълав къурумлар учун да пайдалы. Оьсюп гелеген яш наслуну патриот ругьда тарбияламакъ, олар «уясында» яхшыны-яманны айырып болсун учун не йимик иш этесиз?

– Яшланы гиччиден тутуп тарбияламагъа герек. Ватанына бакъгъан сююв оланы юреклеринде бешикден тутуп уянмагъа герекдир деп ойлашаман. Шо саялы да биз район ва республика газетлени бетлеринден, муниципал районну интернет-сайтындан таба районда этилип турагъан ишлени гьакъында маълуматлар беребиз. Сынавлу муаллимлени, яшёрюмлени насигьатчыларыны тарбиялав темалагъа, террорчулукъну ва эстремизмни, наркоманияны алдын алывгъа багъышлангъан макъалалар басмадан чыгъарабыз. Шолай, янгыз бу йылны биринчи яртысында бизин сиптечилигибиз булан 35 макъала гьазирленген ва газетлерде язылып чыкъгъан.

Озокъда, яшёрюмлер булан бетге-бет сёйлевден яхшы гьеч зат болмас. Олар булан тыгъыс кюйде байлавлукъдаишлемеге герек. Ишни шо ерлерин англап, экстремистни ва террорчулукъну алдын алывда бизин ихтиярыбыздагъы бары да гючню къоллайбыз, яшёрюмлени ортакъчылыгъы булан гьар тюрлю жыйынлар, «дёгерек столлар», спорт ярышлар оьтгеребиз. Шону натижасы да ёкъ тюгюл. Эгер биз шо ишни янгы башлайгъанда яшёрюмлени «айсенилиги» эслене эди буса, аста-аста яшёрюмлер сиптечиликни оьзлени къолуна алып тура. Олар террорчулукъгъа ва экстремизмге къаршы оьтгерилеген жыйынларда да актив кюйде ортакъчылыкъ этелер.

– Оьсюп гелеген яшланы радикал исламдан, шону булан бирге террорчулукъну ва экстремизмни торундан къоруп сакълай туруп, биз, инг башлап, халкъыбызны, элибизни гележеги гьакъда ойлашмагъа герекбиз. Этилмеге герек ишлер кёп бар. Халкъ бириксе, эл тувар дегенлей, сизин къайратлы загьматыгъызны натижасы лайыкълы гьасиллер бережекге де инанабыз. Лакъырлашывугъуз саялы да кёп савболугъуз!

– Сен де савбол!

Г. Гьажиев,

бизин мухбирибиз.

Суратда: А. Черивмурзаев.

Автор чыгъаргъан сурат.

Маълумат:

Черивмурзаев Абдулла Магьамматович 1955-нчи йылда Бабаюрт районну Хамаматюртунда тувгъан. 1975-нчи йылда Магьачкъаладагъы къурулуш техникумну, 1984-нчю йылда буса Минск шагьардагъы СССР-ни МВД-сини Оьр школасын битдирген. Оьзюню загьмат ёлун А.Черивмурзаев 1984-нчю йылда Бабаюрт районну ич ишлер бёлюгюнде ахтарывчу гьисапда башлагъан ва гьар тюрлю къуллукъларда 2004-нчю йыл болгъанча ишлеген. Шо йыл сынавлу ахтарывчу А.Черивмурзаев къыбла федерал округда террорчулукъгъа къаршы къурулгъан Центр «Т» деген бёлюкге чыгъарыла.

Подполковник чинге ерли гётерилген А.Черивмурзаев 2011-нчи йылда отставкагъа чыгъа.

2012-нчи йылдан тутуп ол Бабаюрт район администрацияда къурулгъан террорчулукъгъа къаршы иш гёреген комиссияны жаваплы секретары, 2013–2016-нчы йылларда Бабаюрт районну ёлбашчысыны аманлыкъгъа къарайгъан орунбасары болуп чалыша. Бу йылны башындан тутуп ол районну террорчулукъгъа къаршы иш гёреген комиссиясыны аппаратыны секретары этилип белгиленген.

Уьйленген. Татывлу агьлюде 2 авлет оьсдюрген.