Къаягентим, Къаягент,
Юзюмдесен, юзюмде.
Юзюмню татыву бар,
Халкъларынгны сёзюнде.

Жаминат КЕРИМОВА.

Къаягент районда юзюмчюлюк ерли экономиканы аслу тармагъы экени тезден белгили. Мердешленгени йимик, юзюм борланы усталарыны бай сынаву наслудан-­наслугъа, асрудан-асругъа варисликге гёче гелегени оьз натижаларын бермей къоймай.

Муна гьали де Къаягент бойда юзюмчюлюкню оьсдюрювде ва чагъыр этивню камиллешдиривде янгы ва асувлу къайдалары пайдаландырыла. Къыс­тавуллу гюнлерде къайтарывну болжаллары да юзюмню бишеген жураларына гёре давам этилине.

– Дагъыстангъа юзюмчюлюкню отаву дей бусакъ, озокъда, Дербент ва Къаягент районлар – шону аслу отавлары, – деди бугюнлерде «Дагъыс­тан» деген маълумат агентлигинде оьтгерилген прес - конференциясында ДР-ни юрт хозяйство ва сурсат министри Мухтарбий Ажеков, пачалыкъ информация къуралланы къуллукъчуларына баян бере туруп. – Гертиден де, гьар тюрлю бюджетлеге лайыкълы къошум болдурагъан гелимли тармакъны оьсдюрюв, ­янгыдан аякъгъа тургъузув – ­бугюнню аслу масъаласы. Республикабызны юзюм оьсдюрювчюлери, белгили себеплеге гёре, айланабызда тувулунгъан къыйынлы гьаллагъа да къарамайлы, борчларына бажарывлу кюйде янаша. Сыйлы касбусуна аминликде олар мол тюшюмлер оьсдюре. Далилибизни оьтген йылны натижалары да ачыкъдан ташдыра.
Бу йыл да республикабызны юзюм оьсдюрювчюлери 200 минг тондан къолай татли емиш къайтарма токъташгъаны гьакъда айрыча эсгерме тюше. Шону учун юрюлеген гьаракатда Къаягент районну юзюмчюлери бу гезик де ломай къошум болдуражагъына шеклик ёкъ.

Къайтарывну жаваплы гюнлеринде Къаягент район­ну юрт хозяйство управлениесини башчысы Абдулнасыр Къадиев ишчи сапары булан «Оьтемиш» деген пачалыкъ унитар предприятиени юзюмлю­клеринде болду.

– Бу йылны натижалары да оьтген йылдан эсе кем болмажакъ деп умут этиле, – дей ол. – Юрт хозяйство продукция оьсдюрюв булан машгъул болагъан уллу хозяйстволар булан янаша юзюм оьсдюреген абзар къошум хозяйстволар да, сабанчы-фермер агьлюлер де, умуми кюйде алгъанда, 2022-нчи йылда 35 минг тондан кем болмайгъан къадарда тюшюм къайтармагъа токъташгъан. Бар имканлыкълагъа гёре оьтемишли юзюм оьсдюрювчюлер де борла орнатылынгъан майданланы тюшюмлюгюн артдырма гьаракат эте.

Шо гьакъда айта туруп эсгерилген ГУП-ну директору Арсланали Ибрагьимов да булай баянлыкъ берди:

– Гектарланы тюшюмлюгю тюрлю-тюрлю жураларына гёре йылдан-йылгъа артып тербей, – деп англата ол. – Артдагъы бир нече йылланы ичинде гьар гектардан алынагъан юзюмню къадары 50 центнерге кёп болгъан.

– Арсланали, гектарланы тюшюмлюгюню къолайлашагъаны аслу гьалда не булан байлавлу?

– Юзюм борла – къуллукъну кёп сюеген кёп йыллыкъ оьсюмлюк. Дагъысын айтмагъанда, толу тюшюм береген даражасына етишдирмек учун, азындан, 5-6 йыллар къуллукъ этмесенг бажарылмай. Шогъар да къарамалы, бизин хозяйствода юзюмлюклени майданлары йыл сайын артып тербейгени гележек учун инамлыкъны тувдура. Авур, тек абурлу тармакъны хайырын къолайлашдырмакъ учун пачалыкъны янындан харж булан тюрлю-тюрлю ёлларда кёмек этилинегени де алгъа салынгъан борчланы уьстюнлю кюйде яшавгъа чыгъарма имканлыкълар ярата. Сугъарылагъан гектарларда да тюшюм артагъаны гьакъ. Буссагьатгъы вакътиде юзюмню тюшюмюн тас этивлерсиз къайтармакъ учун юрюлеген гьаракат давам этилине. 116 гектаргъа ювукъ тюшюм береген юзюмлюклерибизни 80 гектарындан 700 тонгъа ювукъ юзюм салкъын гесилген.

Савлай районда юзюм борла 4159 гектар майданда оьсдюрюле. Буссагьатгъы вакътиде шоланы 3485 гектарында толу тюшюм береген юзюмлюклер ерлешген. Артдагъы йылларда юзюмню столовый сортларын-жураларын оьсдюрювге де тергев артып тура. Шолайлыкъда, 200 гектардан да къолай майдангъа юзюм борлаланы столовый журалары орнатылынгъан.

Юрт хозяйство управлениени баш касбучусу Муса Акъпаров аян этеген кюйде, сайламлы салкъынлар уьлкебизни гьар тюрлю регионларына дыгъарларда токъташдырылагъан багьаларына гёре къотарыла. Гьалиге ерли Россияны оьзге регионларыны къоллавчуларына 10 минг тондан да къолай юзюм салкъын йиберилген.

Жаваплы кампания юзюмню бишеген жураларына гёре давам этилине. Шону учун юрюлеген гьаракатда «Каспий», «Къаягент» ГУП-ланы ва «Янгы Викъри» деген юрт хозяйство производство кооперативлени коллективлери гёрмекли натижаланы къолда эте.
Белгили себеплеге гёре юзюм къайтарывну толу гьасиллерин чыгъарма гьали де эрте. Орта гьисапда алгъанда, районда юзюмлюклени гьар гектарындан бугюнге ерли 114 центнер тюшюм къайтарыла.

Юзюмню чагъыр этеген журалары аслу гьалда алданокъ дыгъарлашгъан кюйде токъташдырылгъан багьаларына гёре Избербаш, Къызлар ва Дербентдеги юзюмню ишлетеген заводлагъа йибериле.

Юзюм къайтарывну къурумлу кюйде, тас этивлерсиз оьтгермек муратда юрюлеген загьмат гьаракатда борчларына бажарывлу янашагъан юзюм оьсдюрювчюлер материал ва ругь якъдан иштагьландырыла.

Гьалиги ерли районда 25 минг тонгъа ювукъ юзюм къайтарылгъан.