– Болжалдан алда бирикген пачалыкъ экзаменлени (ЕГЭ) берип боламы ва шолар къайсы гюн берилежек?

–Болжалдан алда экзаменлер 20-нчы мартдан 10-нчу апрель болгъанча юрюлежек. Школаны алда битгенлер 20-нчы мартда географияны, 23-нчю мартда орус тилни бердилер.
Къалгъан экзаменлер шу гюнлер берилежек:
• 27-нчи март – математика;
• 30-нчу март – биология, физика ва тыш пачалыкъланы тилинден языв иш;
• 3-нчю апрель – тыш пачалыкъланы тилинден авуз жавап;
• 6 апрель – обществознание ва информатика;
• 10 апрель – история ва химия.
Россияны билим берив министерлигини къарарына гёре, ЕГЭ беривню аслу заманы – 26 майдан 20-нчы июн болгъанча болажакъ.

* * *
– Бир-бир дарманлар оьтесиз багьа, шолагъа харжлагъан акъчаны бир гесегин къайтарма бола деп айтыла. Шону учун не кагъызлар тарыкъ?

– Бир ерде ишлейген адам янгыз оьзюне тюгюл, гьатта агьлюсюндегилер авругъанда харжлангъан акъчаны гесегин алма бола. Шогъар орусча – «налоговый вычет» деп айта.
Шо арзаны ва тарыкълы документлени ишлейген ерингде толтурасан. Багьалы ба­гъыв болдурулгъан буса, харжлагъан акъчангны 13 процентин къайтара.
Къалгъан гезиклерде йылда 15600 манат къайтарыла.
Берилме герек кагъызланы арасында клиниканы чеги, врачны рецепти ва аптекни чеклери де болма герек. Толу кюйде шундан билме бола: https://t.me/obyasnayemrf/1052

* * *
– Яшны школагъа «Госуслуги» порталдан салып бола дей. Шо нечик юрюле?

– Биринчи класгъа барагъан яшланы гьисапгъа алыв башлангъан. Школагъа салмакъ учун ювукъ арадагъы школагъа «Госуслугиден» таба арза языла. Арзагъа анасыны яда атасыны паспорту, яшны шагьатнамасы ва гьисапгъа алынгъан справка (регистрация) тарыкъ.
Арзалагъа 1-нчи апрелден башлап къаралажакъ. Шолардан кагъыз алгъандокъ, оьзюнгдеги кагъызланы да алып школагъа барып, яшны охужагъын токъташдыра.
Яш школагъа 2 тюрлю кюйде тюше:
1. Гьисапгъа алынгъан ердеги школагъа, шогъар енгилликлер билдирилген агьлюдеги яшлар да гире, 1-нчи апрелден 30-нчу июн болгъанча алына.
2. Къайсы школагъа салынса да ярай буса, гьисапгъа алыв 6-нчы июлдан 5-нчи сентябр болгъанча юрюле.

* * *
– Диспансеризация деп кёп айтыла, шону кимге ва къачан этме тюше?

– Диспансеризация – 18 – 39 йылланы ичиндегилеге 3 йылда бир, 40 йылдан сонг гьар йыл оьтгерилеген чара.
Шону ичинде аслу гьалда талав (рак) ва юрек аврувлары барны яда гьалын тергей. Шолар барысы да аврувну баш вакътисинде билмек учун этиле.
Бу чара борч йимик салына буса да, къайсы адам да йылда бир керен тергелме бола. Би­йиклигин, авурлугъун, къаныны ташыву барын-ёгъун, къаныны ичиндеги холестеринин, шекерин, юрекни гьалын тергев этме бола.
Гьар йыл оьпкелерин рентгенде тергеме де тюше. 35 йылдан сонг гьар йыл ЭКГ этсе яхшы, 40 йылдан тутуп гёзлерини гьалын да тергей турма тюше.
40-60 йылланы ичинде йылда 1 керен къаркъарангны терисини, авзунгну ичин, безлерингни гьалын, ашкъазанынгны тергетме тарыкълы бола.
Врач тарыкълы буса, сизин дагъы да терен тергевлеге бакъдыражакъ яда багъыв этилежек.