Владимир Высоцкийни сёзлери къургъашындан къурулгъан гюлле йимик авур да дюр, къамуш окъ йимик ­енгил де. Олар кёбюсю йырламакъ учун язылгъан. Москвада о йылларда язывчулар булангъы бир ёлугъувда мен Высоцкий булан ювукъдан таныш болдум. Ол гьар сёзюнде йырны дарман суву булангъы булакъгъа тенг этип сёйлей эди.

«Мени ата юртумну айланасында къыркъдан да кёп булакълар бар. Олагъа нетейим?» – деп сорагъанда, ол магъа: «Мен сизин якълагъа гелип, гьар булакъдан бир сув ичмей туруп, инанып битмежекмен», – деген эди.

Къумукъ охувчугъа дюньягъа аты айтылгъан йырав ва шаир В. Высоцкийни ювукъдан таныш этегенимден оьктем боламан. Шо намусну магъа салгъаны учун «Ёлдашгъа» разилигимни де билдиремен.

 

Бадрутдин.

 

Владимир Высоцкий

 

Савболлашыв

 

Елкенчилер оьтюп къаршы еллерден,

Алгъасайлар ерлерине етмеге.

Ярым йылдан мен де къайтып гелермен,

Сонг янгыдан ярым йылгъа гетмеге.

 

Ким де къайта, къайтмай герти къурдашлар,

Къызлар къайтмай бизин сююп оьлеген.

Къайтмай бизге жан береген сырдашлар,

Къысмат недир – ким бар ону билеген?

 

Тек, мен билсем, булай къалма ярамай.

Къайтмасланы елкенлерин урларман.

Гемелерим батгъангъа да къарамай,

Ярым йылдан къайтып сизге йырларман.

 

Савбол деп къой сав экенинг саялы

 

Не бар, башгъа – эришмейми эр-къатын.

Яшав ёлу бир тегиш, бир къаялы.

Не бар, башгъа – урлангъан къол сагьатынг…

Савбол деп къой сав экенинг саялы.

 

Не болгъан дей – кимни бели тутмагъан,

Не болгъан дей – ким ичмеген гьаракъы.

Уьягьлюню агъусун ким ютмагъан –

Савбол деп тур, шу савлугъунг бар чакъы.

 

Айтма затмы – къырда юхлап къалгъанынг.

Къыйналма, къой, бирев таптап оьтгенге.

Айтма затмы – докътурларда болгъанынг,

Сююнюп оьл уьюнге сав етгенге.

 

Къайгъымы шо – утдургъанынг оюнда.

Къайгъымы шо – басдыргъаны басдырыкъ.

Сав адамгъа тынч да бола, къыйын да,

Оьлген бусанг, болар эди иш бырыкъ.

 

Къыйнамасын авругъанынг, азгъанынг,

Янгылышып къойса сени тёбелеп.

Къой, къыйналма, гёрме тарыкъ язгъанын.

Сююнюп къал бугюнлюкге савман деп.

 

Дюр, о герти, сюйген етер муратгъа,

Сёзюм окъму? Хасиятым – жаялы.

О герти, тек жаным гьалек бир затгъа –

Кимге савбол дейим, савум саялы?!

 

*   *   *

Къысылгъанман – тюбюм де буз, уьстюм де.

Оьрден яда тюпден нечик тешейим?

Юзюп чыкъма талашайым кюстюнмей,

Сонг, ихтияр болса, ёлгъа тюшейим.

 

Буз, тилеймен, тай уьстюмден, чартла, сын!

Гьалсыз болдум, сабан сюрюп къайтгъандай…

Гюнчюлерим мен къайтды деп къыйналсын,

Тезде язгъан йырымда мен айтгъандай.

 

Къыркъдан оьтдюм. Аллагьыма макътавлар.

Сюювюмню нюрю яшай юзюмде.

Ессибизге йырлама кёп дертим бар,

Ахыр суал гелсе, айтма сёзюм де.

 

*   *   *

Ягь-намусну сындырагъан, бюклейген

Давну къысмачында нече оьлгенмен…

Санлар сёкген сакъатланы юклейген

Эшелонгъа минип, къайтып гелгенмен.

 

Савлукъ – артда! Юрегимде – уьстюнлюк,

Татывудай анамны акъ сютюню.

Къалкъыбызда шо мен къургъан тюнгюлюк,

Тек алдындай тувра чыкъмай тютюню.

Ташы бираз тербенгендей канзимни,

Догъабызны ирахысы чёкгендей.

Бирев урлап яшыргъандай гьарзимни,

Атымны да тартып бирев екгендей…

 

Терезелер мени гёрме тартынды,

Магъа бирев къарайгъандай тешикден,

Сююнмек ёкъ гёзлеринде къатынны –

Къучакъламай, къайтып гирди эшикден.

 

Итим гьаплай – унутгъандыр сёзлерим.

Догъада бир палтарлагъа сюрюндюм.

Уьйге гирдим – къартыллады тизлерим,

Оьз-оьзюме къонакъ болуп гёрюндюм.

 

Уьйге гирдим – болдум кёкден тюшгендей,

Ожагъымны ят ийисден толтуруп,

Саламымны алма сама пешемей,

Бир эркек бар тёр ягъымда олтуруп.

 

Муна къысмат: мен тургъанман от ютуп,

Гьасиретликден агьлюм булан уьюме.

Бу эр сурат, ягь-намусун унутуп,

Бёркюн илген гелип мени чююме.

 

Душман бизин къанларыбыз иче эди,

Тек йыланны башы бир гюн янчылды.

Давда тийген яраларым гьеч эди –

Бу намартлыкъ жан ериме чанчылды.

 

Ягьым жыйып, айтдым шонда эки сёз,

Англагъан сонг бу  экевню япусун:

«Мен адашгъан бусам ярай, гечигиз,

Билмей къагъып биревлени къапусун».

 

Гетдим чыгъып… Яшынмады юзлери –

Сёз чыкъмады не эрден, не къатындан.

Оьзюм салгъан тереземни гёзлери

Гюнагьлыдай къарай къалды артымдан.

 

Пашманлыгъым-сагъынчым

 

Ёлум шо ёл – аз къыйыным, кёп тынчым.

Йыр гюч бере тынышыма, оюма.

Пашманлыгъым булан бир гюн сагъынчым

Йылан болуп чырмалмасмы боюма!

 

Сагъынчымны унутдура шат ёллар.

О енгилмей: «Мен сагъынып оьлдюм…» – дей.

Къурч юрегим ондан нечик къутулар?

Къутулмадым, юрюсем де чул бермей.

 

Янгыз бусам, къайда сюйсем – шагьра ёл,

Оьз-оьзюме оьзюм есмен, эркинмен.

Сагъынч айта: «Мен егейим, сен ат бол…»

Къамучусу тийип, жаным уьркюген.

 

Арз этмеймен, къазархыдай къарышып,

Оьз-оьзюмню батылгъанман гёнюме.

Къайнашаман, токъалайман арышым, –

Тек разимен – ассилик ёкъ гюнюме.

 

Къысмат, мени къызгъан! Рушбат берейим!

Яда оьмюр бою ясакъ тёлейим!

Сагъынчымны къабул этмей юрегим,

Яда ону оьлтюр, я мен оьлейим.

 

Эртен-эртен пусу чыкъмай тюйсенг де,

Гече-гече чырмала бой-боюма.

Ойнашы бол, сагъынч, кимни сюйсенг де,

Ит болайым тюк ой къошсам оюма.

 

*    *   *

Эт бер итлеге берсенг,

Этни уьстюнден хабушсун.

Ичген экевню гёрсенг,

Уьстюне къош – ябушсун.

Къаргъа-къузгъун тююнсюн,

Кёп сал къаранчкъыланы.

Эки сюйген сююнсюн,

Сыр чечме къой оланы.

 

Топуракъгъа урлукъ ташла,

Ашлыкъ алмакъ – бир гьюнер…

Мен енгилдим, багъышла,

Тек магъа эркинлик бер!

 

Этни ашагъан итлер,

Тойгъан, тек хабушмагъан.

Ичген дейген игитлер

Къошгъан, тек ябушмагъан.

 

Къарнчкъыгъа уьйренген –

Къаргъа чул бермей бир де.

Эки гьашыкъ уьйленген,

Айрылма герек ерде.

 

Ерни сугъаргъан, сюрген,

Тек ашлыгъын гёрмеген.

Магъа эркинлик берген,

Къайда элтейим ону мен?!

 

Мен сюймеймен...

 

Мен сюймеймен хапарсыз иш болгъанын,

Оьмюрюмде тоймагъанман яшавдан.

Мен сюймеймен йылны дёрт де заманын,

Инжингенде аврув булан сыркъавдан.

 

Мен сюймеймен сёзню аччы емишин,

Къопдурувну я макътавун, я шыртын.

Кагъызларым охуй буса ят гиши,

Инбашымдан таба къарап яшыртгъын.

 

Мен сюймеймен ялгъан сёзден хошланып,

Герти айтылгъан сёзге къаршы чыкъгъанны.

Артдан ургъан адам мени душманым,

Ондан бетер ерсиз тюбек чакъгъаны.

 

Тилчилени гёзюм гёрюп ярамай,

Яшынагъан гертиликни игъына.

Мен сюймеймен акътигине къарамай,

Сыйпагъанны тюкню ятгъан ягъына.

 

Мен сюймеймен тойгъан адам оькюрсе –

Не билсин ол юреклери зарланы!

Мен сюймеймен, сыпатына тюкюрсе

Уялмайгъан хасияты барланы.

 

Къанатлары сынгъанланы гёргенде,

Билседигиз, юрегимде не гьал бар:

Оьчлюкден кёп языкъсыныв бар менде –

Гёз алдыма геле Иса пайхаммар…

 

Осал болсам, мен кепекге тиймеймен,

Терс гёремен айып салма тенгиме.

Мен жаныма тувгъанны да сюймеймен,

Гётермеймен тюкюргенни гёнгюме.

 

Зор ярышлар гелмей мени хошума –

Онда чёпге гьарам акъча салына.

Инан, рагьат болажакъ дей яшама,

Инанмайгъан гележекни гьалына.

1969

 

*   *   *

Эргишилер гетип къалды ёкъ болуп,

Ашлыкъланы оруп сама битгинче.

Сагъынч гелип тие бизге окъ болуп,

Рагьатлыкъ ёкъ: не гюндюз ёкъ, не – гече.

 

Будайбашдан бюртюк ерге тёгюле –

О гёзьяшы орулмагъан ерлени.

Ишлер къыстав, беллер сизсиз бюгюле,

Намусун биз алгъанбыз ёкъ эрлени.

Уьйге багъып тербетигиз атланы!

Гёзлей туруп, гёзлерибиз сытылгъан.

Бузмагъанбыз сизге берген антланы.

Сизин гёзлей уллулар да, яшлар да,

Сиз гетгенли, булакълар да тартылгъан,

Сизин йырлай ормандагъы къушлар да.

 

Гёнгюбюзге кирит ургъан кюстюнлюк

Сиз гелеген къапуланы чюйлеген.

Оюбузну бир сёз къуршай – «уьстюнлюк»,

Сагъынчыбыз, умутубуз бийлеген.

 

Сиз гелер деп, сиз гиер деп торлагъан

Эсгиленип битди байрам гёлеклер.

Йыбавларда сизин булан йырлагъан

Макъамланы излей бизин юреклер.

 

Уьйге багъып тербетигиз атланы!

Гёзлей туруп, гёзлерибиз сытылгъан.

Бузмагъанбыз сизге берген антланы.

Сизин гёзлей уллулар да, яшлар да,

Сиз гетгенли, булакълар да тартылгъан,

Сизин йырлай ормандагъы къушлар да.

 

Гьар адамда – яшы булан къартында –

Сиз къайтажакъ деген ой бар, озокъда.

Намазланы, дуаланы артында

Атларыгъыз айтыла гьар ожакъда.

 

Яявму деп, атлыму деп къарамай,

Сакъатмусуз, савмусуз деп сорамай,

Ёлбашлагъа жанларыбыз бозаргъан…

Тек къоркъабыз «оьлген» деген хабардан!

 

Уьйге багъып тербетигиз атланы!

Гёзлей туруп, гёзлерибиз сытылгъан.

Бузмагъанбыз сизге берген антланы.

Сизин гёзлей уллулар да, яшлар да,

Сиз гетгенли булакълар да тартылгъан,

Сизин йырлай ормандагъы къушлар да.

 

Марина Владиге

 

Къудакъызлар болуп нарат тереклер,

Этеклерин яйгъан кёкню нюрюне.

Сен орманда къош къургъансан. Бу ерлер

Сагъа женнет бавдай гёзел гёрюне.

 

Алтын чыгъын гюн къурута, ел чырмай,

Янгурлардан яшнай къалсын бу орман.

Тек мен сени къоймажакъман къачырмай,

Къалалагъа элтежекмен йыр булан.

 

Сигьручулар къуршап сени дюньянгны,

Минг йыллагъа сюе менден яшырма.

Къалаларда къур сен янгы уянгны –

Хыялым ёкъ къыр авлакъгъа баш урма.

 

Гюн уьйренсин чыкъ тюшмейген кюйлеге,

Ай давлашсын кёк булан къар борагъан.

Тек мен сени элтермен акъ уьйлеге,

Терезеси гёк денгизге къарагъан.

 

Къачан бир гюн учма гьасирет къуш болуп,

Къулач яйып къаршы алдыма чыгъарсан?

Биз гетербиз, танг шавлагъа къошулуп,

Гьызыбызны тапмас йимик бир инсан.

 

Къачыргъаным жанынга дерт салмаса,

Гёнгюнг алып, юрегинге ярарман.

Акъ уьйлерде, къалада ер болмаса,

Кепинг бузма, къошда женнет къурарман.