Маълумат къуралланы вакиллери учун гёрсетилген машинни ичиндеги адамлар эртенги юхусундан айыгъып битмеген. Машинни къувуп гьайдайгъан шофёр Гьасан бизин байрамгъа геч болмайгъан кюйде етишдирмеге сюегени гьис этиле. Сагьат онлар бите туруп, Дагъыстанны лап да бийикде ерлешген районларыны бириси – Тлярата районгъа етишдик. Цамаури деген тавну башына чыгъагъан ёлда машинлени бирини артындан бири чанг чыгъарып барагъаны гёзге илине. Бир-бирде чи, алдыбызда тыгъыс булут йимик чанг гётерилип, ёл сама гёрюнмей. Тавну бир бети булан этилген ёлдан оьрге гётерилген чакъы, айлана якъны аривлюгю аянгда йимик гёрюнмеге башлады. Йыракъгъа къарагъанда бизин Хазар денгизибиз де гёк сызакъ болуп гёрюне. Бийик нарат тереклер, ер-ерде гёрюнеген гиччи юртлар, кёкде саркъып айланагъан къаракъушлар адамгъа берилген эркинликни шагьаты болуп токътай. Табиат таза, оьпкелерингни толтуруп гьава алсанг да, къанмайсан. Сагьат 11-леге  тавну башындагъы майдангъа чыкъдыкъ. Эки яны бийик агъачлыкъ, майданда буса байрамгъа тюпден-ерден гьазирлик бары гёрюне. «Цамаури» деген маданиятны адатлы 2-нчи халкъара фестивалына савлай Дагъыстан къуршалгъаны гьис этиле. Ставрополь крайдан, Ингушетиядан, Мычыгъышдан, Азербайжандан гелген къонакълар алдындагъы гюн гелип ерлешдирилген.

Майданны бир боюн тутуп Тлярата районну юртларыны милли майданлары ачылгъан. Маданиятны гьар тюрлю тармакъларын гёрмеге болагъан майданлар гелгенлени тергевюн тарта. Онда уьй къуллукъда къолланып гелген, гьали буса унутулгъан алатланы, гьар миллет эжелден берли юрютеген касбуланы исбатлайгъан савутланы, юртлардагъы уста адамлар этген къуралланы, гьар юртну милли ашларын гёрмеге бола эди. Бир якъда милли майданлар ачылгъан. Бир янда буса гьар ансамбль байрамгъа музыкалы номерлерин онгарагъан тавушлар геле.

Майданланы айланып, гьарисини есилери булан лакъырлашыв этип къарайбыз. Бир майдангъа етишгенде, териден этилген тулукъ оьтегенлени барысын да тергевюн тарт­май къоймай. Биз де шонда етишип:  «Негер тарыкъ бола бу?» – деп сорадыкъ. Шонда выставкагъа алып гелген дагъы да алатланы илмеклеге иле турагъан бир жагьил яш бизге шо алат къойбишлакъны бузулмагъа къоймай сакъламакъ учун этилегенни англатды. Бираз торайгъан къозуну терисин ярмагъан гьалда, сав кюйде сыдырып алынып, къоллары, бутлары бав булан байлана экен. Сонг ону хоншусундагъы майданда турну туя­гъыны терисин сыдырып алып, дагъы да гесек терилер де ялгъап этилген уллу дорба бар. «Негер къоллана бу алат? Сыйыр савагъанда алып барамысыз?» – деп сорайбыз. «Къайдан болсун? Биз шонда чёкючню, мыхны, келпетни ва устаны оьзге алатларын салабыз», – дей, бизге англатыв бере туруп, шо милли майданны есиси Агьмат. Бир нече милли майданны Балхардан гелген чыны савутлар елеген. Шоланы арасында савутну кебине ошатып къала тизилген кюй тергевюмню тартды. 

Орманлыкъны агъач ягъаларына гёз бакъдырсанг, ер-ерде отлар ягъылгъан, очакълар салынгъан, уьстюнде уллу къазанлар къайнай, эт асыла. Уллулар да, яшлар да байрамдан леззет алагъаны гёрюне.

Чакъырылгъан къонакълар етишген сонг, сагьат 12-де байрам шатлыкъны ачылыву болду. Байрамны юрютеген белгили тележурналист Марат Тимохин Дагъыстанны Башчысы Рамазан Абдулатиповгъа сёз берди:

– Артдагъы йылланы ичинде уьлкебизни башчысы Владимир Путин гьар регионда милли маданият центрлар ачылывгъа аслу тергев бакъдыра. Шо муратда гетген йылны апрель айында Тлярата районда мердешли маданиятны центры ачылып ишлемеге башлады. Бугюнлерде буса шолай центрлар Дагъыстанда 34 бар. Уьлкебизни Президенти Путинни ёлбашчылыгъы булан Дагъыстангъа берилеген тергев артса тюгюл, кемимей.      Артдагъы бир йылны ичинде оьзге регионлар булан тенглешдиргенде, Дагъыстанны алгъа багъып оьсгени гьис этиле. Бугюнгю байрамыбыз да шогъар шагьатлыкъ эте. Неге тюгюл мунда янгыз Дагъыстандан гелген коллективлер ортакъчылыкъ этип къоймай, хоншу регионлардан гелген къонакълар да бар. Ватанына берилген адам болмаса, бугюн шу тавну башына чыкъмагъа болмас эди. Гьар заман биз, дагъыс­танлылар, гьар къайсы якъдан алгъанда да, оьр канзиде болмагъа герекбиз, – деди Дагъыстанны Башчысы, оьзюню сёйлевюн тамамлай туруп.

«Цамаури» деген халкъара байрам Р. Абдулатиповну сёзлерине ва музыкасына гёре язылгъан «Дагъыстан» деген сарын булан ачылды. Шо сарынны эки якъны янгыртып РФ-ни халкъ артисти Тагьир Курачев йырлады.

Сонг къаравчуланы къурчун къандырып Буйнакск, Ботлих, Гергебиль, Докъузпари, Дахадаев, Къызлар, Къули, Лак, Лаваша, Сергокъала, Тлярата, Унцукуль, Хасавюрт, Хунзах районлардан гелген бийив ва йырав, «Айланай» деген фольклор-этнография, «Каспий» деген бийив ансамбллер  чыгъышларын гёрсетди. Оланы аралашдырып Азербайжан, Ингушетия, Мычыгъыш республикалардан ва Ставрополь крайдан гелген къонакълар да оьзлени пагьмусун гёрсетивде бир де артда къалмады.

Маданиятны бу халкъара фестивалында районланы жыйым командаларыны арасында волейбол оюнлар, ат чапдырыв ярышлар оьтгерилди. «Йырла, юрек» деген ярыш агъачкъомуз согъувчуланы арасында юрюлдю. Ондан къайры да, ДР-ни Башчысы Р. Абдулатиповну савгъатын къазанмакъ учун къаравчуланы арасында бийив ярыш оьтдю.

Булай байрамланы Дагъыстанны миллетлерини арасындагъы дослукъ аралыкъланы беклешдиривде уллу агьамияты бар. Тек къырдан къонакълар да чакъырылып этилеген болгъан сонг, халкъара даражасы бар фес­тивальгъа онгарылагъанда тийишли шартланы яратмагъа тюшегени ачыкъ. Дазуда ерлешген районгъа барагъан ёллар болмагъа герекли кюйде онгарылмагъаны бир къадар четимликлер этди. Шону уьстевюне де, бир гюн юрюлеген фестивальгъа етишмек учун 10 сагьатгъа ювукъ заманынг ёлда гете. Савлай гюнню фестивальны оьтгеривге багъышласа, даражасын дагъы да артдырмагъа болажакъ. Ондан къайры да, Дагъыстанны оьсювю тюзлюклерден баш ала. Неге тюгюл, шо якъдан алгъанда, тюзлюкде табиат байлыкълар да ва оьзге тармакъларда бары да имканлыкълар да яратылгъан. Оьзге районларда да адатланып оьтгерилеген халкъара фестиваллар гьар йыл юрюлсе, гьар миллетни милли маданиятына дагъы да артыкъ тергев болажагъына ва гележек наслулар учун пайдасы кёп тиежегине шеклик ёкъ.

 Б. ОЬЛМЕСОВА.

СУРАТЛАРДА: фестивальдан мюгьлетлер.