Гертиден де, артдагъы йылларда бизин айлана ягъыбыздагъы табиатны гьалларын, чакъ нечик болагъанын ахтарма ва англатма къыйын болгъан. Неге? Неге тюгюл де, биз, адамлар, сутурлукъдан бугюнню тангаласы да барны ойлашмайлы, табии байлыкъланы къысматын къыйыкъсытабыз.

Натижада ашайгъан сурсатыбыз, ичеген сувубуз, тыныш алагъан гьавабыз зараллана. Ер юзюндеги минг йылланы, асруланы боюнда амалгъа гелген агъач орманлыкъларыбызны, учсуз-къырыйсыз дагьнили авлакъларыбызны гьалы, аманлыгъы къыйынлаша. Табиатыбыз агь ура деме ярай. Бу гьалиги пакарсыз базар аралыкъланы девюрюнде адамурлукъ талавургъа, къазанчгъа белсенип, жамиятны ва табиатны ичинде тазалыкъ, низам болсун деп юреги тебип, башы авруп айланагъанлар кёп тюгюл.

Мени шо гьакъда теренден ойлашмагъа гьали-гьалилерде «Дагестанская правда» газетни редакциясында белгили рус суратчы-журналист Иван Козорезов булан болгъан ёлугъув борчлу этди. Айтмагъа сюегеним, савлай Россияны ичинде Дагъыстан йимик оьзтёрече табии шартлары, байлыкълары булангъы гёзел ва аламат бойлар кёп тюгюл, шогъар тышдагъылар къарап да сукълана.

Ойлашайыкъ, булай байлыкъланы, гёзелликни къоруп сакъламасакъ, бизин ва яш наслуну гележеги нечик болур? О гьакъда сорав тувулунагъаны негьакъ тюгюл. Гьар къумукъгъа, дагъыстанлыгъа ювукъ Таргъу тавну, Къаягент къорукъну, Аграхан къолтукъну, «Сарихумну», Самурну къысматы къыйынлы гьалда. Къорукълар, къолтукълар, гюнеш къолларыбыз къорлукълагъа айланып барагъаны ичингбушдура…

Тек не этерсен, нечакъы айтсакъ да, къувун гётерсек де, баягъы, талавургъа гелип урунабыз. Низамсызлыкъ уьст гелип тура. Неге тюгюл, таза ва асувлу муратлар, яхшы негетлер аякъ тюбюнде таптала. Муна биз оьзюбюз де шолай гьалгъа тарып турабыз. Агъачлыкълар къырыла, къайыр, къара топуракъ, тав-ташыбыз, юрт хозяйство авлакълар ёкълана…

Бугюнлерде магъа Магьачкъаланы темиркъазыкъ боюндагъы Къараман авлакълардан бирдагъы да оьтюп, Семендерге къайтмагъа тюшдю.

Баягъы, артдагъы заманларда чакъны гьалын билип болмайсан. Къышны орталары, гюзде, язбашда йимик, тюнегюн башлангъан янгурну арты битмей узатыла… Айлана якъдагъы чувлукъну оьтеген-барагъан машинлени моторларыны оькюрювю буза. Бу бойда язда йимик жанланыв-къавгъа да эшитилмей. Адамлар, жан-жанывар, къушлар дегенлей пысгъан.

Буса да, Къараман бойда башалман кюйде къурулгъан уллу агъач, темир ва оьзге тюрлю къурулуш маллар сатылагъан базаларда ва заводларда иш токъталмай, къайнай. Гьона, шлакоблоклар гьазирлейген уллу заводну абзарында жабарда уллу чакъа ва денгиз къайыр тёбелер гёзге илине. Озокъда, оланы ишлейгенине, къурулуш маллар гьазирлейгенине къаршылыкъ ёкъ. Тек ойлашасан, бу гёз алдынгдагъы «Сарихум» тёбелер йимик уллу денгиз къайыр тёбелеге къарап тамаша боласан. Бизин йимик амалсызлар бугюн сатып бир машин денгиз къайыр алма болмай къыйнала, шондан талавурчулар пайдаланып, багьаланы артдыра.

Айтмагъа сюегеним, шо ерлеге ес болуп, заводлар да ва башгъа тюрлю имаратлар да къуруп къазанагъанлар, табии байлыкъларыбызны талайгъаны давам этиле. Талавурчулар кимлердир, оланы яшыртгъын къазанчын-талавурун ачыкъгъа чыгъарма заман болмагъанмы?