Къайсы касбуну башын тутгъан адам да бир башлап оьзюню ишине къаны-жаны булан янаша буса, айрокъда яшланы алдына гелип дарс береген муаллим оьзюню чалышывунда уьстюнлюклеге етишмей къалмас.

Бугюнлерде школаларда юрюлюп турагъан технология деген дарслагъа, балики, тергев аз буса да ярай, тек Къызылюрт районну Солтанянгыюрт орта школасында технология дарсланы юрютеген муаллим Сакинат Исаевна Магьамматова оьзю юрютеген дарсланы оьтгеривде янгы къайдаланы къоллап, яшланы арасында да, муаллим коллективде де гьюрмет къазангъан. Муаллимни охувчу яшлары гёрсетген натижалар янгыз школа, район, гьатта рес­публика оьлчевде тюгюл, оьтюп, савлай уьлкебизни даражасында оьтгерилген конкурсларда алдынлы ерлени алып, уллу уьстюнлюклеге етишген.

Артдагъы йылны ичинде Сакинат Магьамматованы охувчу яшлары технология дарсдан район, регион ва федерал оьлчевде оьтгерилеген олимпиадаларда алдынлы ва савгъатлы ерлени алгъанлар. Ол оьр категориялы муаллим де дюр.

Бу йыл буса Сакинат Исаевнаны охувчусу Валерия Тарасевич Дагъыстан Республиканы билим беривге ва илмугъа къарайгъан министерлиги оьтгерген «Шаг в будущее» деген илму-практика конференцияда биринчи ерни алып, гьали Москвада федерал оьлчевде оьтгерилеген конкурсда ортакъчылыкъ этме гьазирленип тура.

Сакинат Магьамматова булан этген лакъырлашывну гьали охувчуланы тергевюне де беребиз.

–Сакинат Исаевна, сиз юрютеген технология дарслар алда загьмат дарс гьисапда юрюле эди. Гьали дарсны юрютюв программада не йимик алышынывлар болгъан?

– Алда биз яшлагъа тигегенде инени нечик тутма гереклигин уьйретме башлай эдик. Гьалиги янгы программалагъа гёре 5-нчи класны охувчу яшларына тигивню къайдаларын уьйретебиз. Гьалиги янгы методикагъа гёре оланы аз заманны ичинде тикмеге уьйретебиз. Ондан къайры да, янгыз техникасын уьйретип къоймайлы, яратывчу къайдада ой къуруп уьйренсин учун къаст этебиз. Биз гечеген дарсны гьар яш оьзтёрече къабул этсин учун, оьзюню англавуна гёре ишлемеге имканлыкълар яратма къарайбыз. Бары да яшланы пагьмусу да, бажарывлугъу да бир йимик болмайгъанны гёз алгъа тутуп ишлейбиз. Ондан къайры да, мени алдымда охуп чыкъгъан яшлар артда уьй болгъан сонг, воллагь, бу къыз ине тутуп да билмей деп айтса, шо сёзню мен оьзюм учун да оьпкелев гьисапда къабул этежекмен.

–Алда загьмат дарсларда къызъяшлагъа аш этме де уьйрете эди. Гьали о сынав юрюлеми?

–Озокъда, къатынгишиге уьйде тарыкълы болагъан къуллукъланы бири – аш этип билмек. Бизин охувчу къызларыбыз да дарсларда аш этмеге бек гьасирет. Бирлери чи гьар гюн аш этме уьйренеген дарслар болуп турса да къайырмай. Биз милли ашланы да этебиз. Аш этегенде де столну тийишли кюйде къурагъан кюйлени, столгъа салынагъан аш, татывундан къайры да, гёзге арив болуп гёрюнеген кюйде тюрлю-тюрлю безендирив къайдаланы да уьйретебиз. Гьали яшав алгъа гетген сайын, бизин къызларыбыз да не яндан да бажарывлу болмагъа герек деп ойлашаман.

–Сизин охувчуларыгъызны арасында айрыча пагьмулулары бардыр. Олагъа айрыча тергев этилеми?

–Гертилей де, айрыча тигив усталыкъгъа пагьмусу булангъы гьар класда бир нече къыз болмай къалмай. Мен олар булан дарслардан сонг къалып да ишлеймен. Тарыкъ болгъанда, мени булан уьйренме олар уьйге де геле. Айрокъда конкурслагъа гьазирленегенде ял тапмай дегенлей бек къаст этебиз. Гьаракаты, иштагьы бар яшланы мен бир де тергевсюз къоймайман.

–Сизин дарсларыгъызда охувчуларыгъызны дагъы да не усталыкъгъа, касбугъа уьйретесиз?

–Мени айрыча юрютеген дизайнер деген кружогум да бар. Онда къызлар чишлер булан согъуп уьйрене. Къызлар оьзлеге гийимлер согъа. Бизин охувчуларыбыз уллу явлукъланы кёп сокъду. Кёплер оьзлер сокъгъан уллу явлукъланы сатма да сатды. Бир вакътини ичинде шо явлукъланы бизин школада алмагъан гиши де къалмады десе де ярай. Бизин яшлар сокъгъан гиччи гийимлени яшлар бавларына гёрсетив алатлар гьисапда къолламагъа тапшурдукъ. Шолай да, бисерден (увакъ минчакълар) гьар тюрлю суратлар, чечеклер этдик. Республика оьлчевде оьтгерилеген выставкаларда бизин ишлерибиз биринчи ерлеге ес болуп турду. Сонг бу бисер булангъы согъув къайдагъа бизден гёрюп башгъалар да урунгъанда, бу ишни къойдукъ. Яшлар да бир затны этип турма ялкъа. Янгы къайдаланы, янгы ишлени уьйренме сюе.

–Гьали не къайдалар булан машгъулсуз? Не йимик янгы къайдаланы къоллайсыз?

–Гьали биз оригами деп айтылагъан технологияны уьйренип, шону булан ишлеп турабыз. Оригами – ка­гъыздан уьч мююшлю конвертлер этип, шону бир-бирине тагъып не тюрлю чечеклер де, суратлар да этип болагъан технология. Бу къайда Россияда къолланагъаны бираз бола, тек биз уьйренме гьали башлагъанбыз. Яшлар да бу къайданы бек ушата. Кёп сююп, ялкъмай ишлей. Ондан къайры да, оригами технология яшланы оюн ачыкъ этме кёмек эте.

–Сиз Дагъыстан Республиканы билим беривге ва илмугъа къарайгъан министерлиги оьтгереген «Шаг в будущее» деген конкурсда ортакъчылыкъ этип, биринчи ерни алгъанны эсгердигиз. Къутлайман. Бу конкурсда ортакъчылыкъ этмек учун не иш гьазирлеген эдигиз?

– «Шаг в будущее» деген илму ахтарыв конкурсну биз «Дизайн и мода» деген секциясында ортакъчылыъ этдик. Мени охувчум Валерия Тарасевич булан «Эхо времён» деп бизин алдынгъы къумукъ гийимибиз къабалайны гьа­къында ахтарыв иш язгъан эдик.

–Къабалайны гьакъында язмакъ деген ойгъа нечик гелдигиз?

– Къабалай бизин ата-бабаларыбыздан варисликге къалгъан милли опурагъыбыз экенни барыбыз да билебиз, тек гьалиги наслулар алдынгъы гийимлерде онча анг­лаву ва иштагьы ёкъ деме ярай. Бизин школадагъы Абай Татархановна деген муаллимни оьзюню анасына улланасындан къалгъан къабалайын школада болгъан байрамгъа къызына гийдирип гелди. Шо къабалайны гюмюш булан накъышлангъан баву да бар. Къабалайны биз гёргендокъ, нече де бек дамагьыбыз чыкъды. О бек бырынгъы къабалай. Ону къумачы да бек эсгиленген, тийсенг сёгюлюп гетме турагъандай. Шону гёрген сонг, биз дагъы айырылмадыкъ. Къабалайны уьлгю гьисапда къоллап, шо кюйде янгы къабалай тикме къаст этдик. Ахтарывчу конкурсгъа ахтарыв ишде о къабалайны тигилген кююнден къайры да, ону гьалиги вакътиде яшлар учунгъу маънасыны гьакъында да эсгериле. Озокъда, тигивню гьар бучча­гъыны, енгини, башгъа бёлюклерини тигеген къайдасы да бар. Айрокъда къабалай йимик кёп бёлюклери булангъы гийимни тигивде оьзюню кюю, къайдасы бола.

–Республика оьлчевде биринчи ерни алгъан сонг, федерал оьлчевде оьтгерилеген конкурсда жюрини не булан гьайран этме сюесиз. Не иш онгаргъансыз?

– «Шаг в будущее» деген конкурсну Москвада оьтгерилеген гезигинде биз милли гийимлени темасын узата туруп, «Улланамны сандыгъыны сырлары» деген реферат язып онгаргъанбыз. Бизин рефератыбыз Москвагъа йиберилген. Гьали рефератгъа гёре гёрсетив материалланы гьазирлеп, оланы уьстюнде ишлеп турабыз. Рефератда да язылгъан кюйде, биз Дагъыстанны милли опуракъларын тигип, къурчакълагъа гийдирип, оланы башгъалыкъларын гёрсетме хыялыбыз бар. Озокъда, гьар гийимге модель тапма бизин имканлыгъыбыз ёкъ, шо саялы гьар опуракъны гиччи къурчакълагъа гийдирип, гьар бёлюгюн гёрсетип, нечик технология булан тигилген кююн аян этме хыялыбыз бар. Бу теманы узатагъаныбызны маънасы да Дагъыстанны халкъларыны милли гийимлери гьали де тындырыкълы кюйде ахтарылмагъаны булан байлавлу. Биз оьзюбюз болагъан кюйде тигив гёзден къарап, милли гийимлеге яшланы тергевюн артдырма къаст этебиз. Гьар миллетни оьзюню халкъ гийимин оьз мавданиятыны гесеги гьисапда сакъламагъа герек деп ойлашаман. Бу теманы гётереген янгыз биз тюгюлбюз, эс этип, тергев берип къарагъан бусагъыз, милли гийимлеге белгили дизайнерлер де, модельерлер де тергев этме башлагъан. Милли гийимлени уьлгюлери булан оьтесиз къужурлу гийимлер тигегенлер бар.

–Сизин ишигизге багьа берегенде, жюри негер тергев этди?

–Озокъда, жюри бизге биринчи ерни негьакъ бермегендир. Биз милли гийимлеге тергев бергенни де олар бек ушатды. Сизге бу алдынгъы къабалай къайдан гелген деп сорады. Валерия, охувчу къызым, тигилген кюйню де къайсы технологиялар къолланагъан кюйню де тындырыкълы кюйде жюрини ортакъчыларына англатды.

–Технология дарсланы юрютеген кабинетде къолланагъан алатлар, яшлагъа тикмек учун герекли къумачлар ва башгъа маллар булан таъмин этилеген кюй нечикдир?

–Озокъда, технология дарсларда охувчулар учун онгай­лыкълар яратылагъан йимик, тигип уьйренмек учун да гьар тюрлю материаллар герекли бола. Балики, бизин школаны директоруну гьайлы янашывундан, къастлы­гъындан гьасил бола буса да ярай, бизин бир де дарслар учун етишмейген затыбыз болмагъан. Тигеген машинлерибиз де бар, башгъа къумач тарыкъ болсун, йип тарыкъ болсун – бизге бары да зат школадан бериле. Ондан къайры да, мен яшлар булан Липецк, Армавир шагьарларда оьтгерилген конкурслагъа бардым. Ёл харж да бизге школадан берилди. Мен оьзюмню атымдан да, охувчу яшларымны атындан да Солтанянгыюрт орта школаны директору Зайырхан Рашитханович Телекъаевге гьакъ юрекден баракалла деп айтмагъа сюемен.

–Яшлар булангъы яратывчулукъ ишигизде гележекде гёз алгъа тутгъан не йимик ишлеригиз бар?

–Гьали биз февраль айда оьтгерилежек олимпиадагъа онгарылып турабыз. Олимпиада оьтгерилип турагъан вакътиде муаллимлер учун да илму-практика конференциялар оьтгериле. Мен конференциягъа да доклад гьазир этгенмен. Гьар йыл биз школаны охувчуларыны ата-аналарын да чакъырып, «Модная весна», «Эхо времён» деген гёрсетив чараланы да оьтгеребиз.

–Сакинат Исаевна, кёп савболугъуз, сизге ва сизин охувчуларыгъызгъа дагъы да уллу уьстюнлюклеге етишмеге насип болсун.

–Сиз де кёп савболугъуз.

Суратларда: Сакинат Магьамматова

«Шаг в будущее» деген конкурсда биринчи ерни алгъан Валерия Тарасевич булан; Сакинат Исаевнаны охувчулары милли гийимлени гёрсетеген вакътиси.