Очерк

Доктор Магьамматгьажи Муслимовну гьакъында айта туруп, ону медицина тармакъгъа этген къошумун эсгерип аян этсек, охувчуну тергевюн тартып къоймайлы, огъар оьзюне бир къадар таъсир де этер деп эсиме геле.

Магьамматгьажи Ибрагьимович Избербаш шагьар больницада отуз йыллардан да къолай болжалны ичинде ишлеп тура. Ону шагьарлылардан къайры, хоншу районланы юртларыны вакиллери де яхшы таный. Избербаш шагьар больницаны югъагъан аврувлагъа къарайгъан яшлар бёлюгюнде узакъ аврувну агъусуну таъсиринден азып, гючю битип, ажиз болгъан яшланы сав этмек муратда оьзюн аямай, тер тёгюп ишлегени учун, ону аты кёп халкъны арасында гьюрмет булан эсгериле.

Балики, огъар доктор касбуну танглама ата юртуну сокъмакъларыны бири-синде къанаты сынып табылгъан къара тавукъну сав этгени себеп болгъандыр. Дагъы да, уьстевюне, ата юртунда яш заманында оьзю яшайгъан уьйню къаршысындагъы юрт медпунктда кёп йылланы узагъында заведующий болуп ишлеген саламатлы доктор Къурбанали де шайлы таъсир этгени де белгили.

Магьамматгьажи 1956-нчы йылда тарихи бай бырынгъы Оьтемиш юртда тувгъан. Ата юртундагъы мактапда орта билим алгъан. Ол 1975-нчи йылда орта школаны битдирип, шагьатнама алгъанда, охувгъа гьасиретлигинден, республиканы тахшагьары Магьачкъалагъа геле. Уьлкени гьар-бир еринден охума тюшме сююп гелгенлерден толгъан институтну коридорлары ону яш юрегине ругь бере.

Ахырда, Магьамматгьажи негетине етип, Дагъыстан мединститутну студенти болуп токътай. Шо заман ол гележекде врач болуп ишлемеге адамланы савлугъуну гьайын этме юрегине мурат сала.

1981-нчи йыл Избербаш шагьар савлукъ сакълав бирлешивюнде яшланы югъагъан аврувларына къарайгъан йыллыкъ интернатурасын битдирип, шон­да ишлеме башлай.

– Шо заман биринчи гюнлени къы- йынлыгъын эсгермей къоймагъа ярамас, – деп, Магьамматгьажи башындан гечирген гюнлени эсге ала. – Больницагъа аврув юкъгъан яшлар нече де кёп тюше эди. Къарасанг, яшланы къаркъарасыны авурлугъуну оьлчевю артыкъ даражада тёбенлешгени, къаркъарасыны агъугъа къаршы турмагъа ругьу етишмейгенлиги ачыкъдан билине эди. Шолай яшланы ичине тюшген гёзлерин гёргенде, сонг да, оьзлеге кёмекге чакъы­рагъан йимик ялбарывлу къаравун англагъанда, юрегимни бир тамаша чюмлеп авуртуп гете эди. Олагъа рагьмулу кюйде янашмай нечик боласан?

Кёбюсю гезиклерде авруйгъанланы авадан яны къучакъдагъы яшлар бола эди. Олар оьзлер тарыгъан аврувну гьакъында сёйлеме чи къайдан сёйлесин, гьатта ишаралар булан да англатып болмай эдилер. Биз янгыз оьзюбюзге, билимибизге аркъатаяп, оланы аврувларын мекенли токъташдырып, дарманланы да тийишлилерин язып гёрсете эдик.

Озокъда, биринчи гюнлерде янгы иш башлагъан Магьамматгьажиге боль­ницаны югъагъан аврувлагъа къа­райгъан­ бёлюгюню коллективи де кёмекге етишмей къалмагъан. Бёлюкню алдагъы заведующийи, мисгин Магьаммат Абдуллаевни касбу сынавундан о кёп затгъа уьйрене, бир къадар сынав топлай. Гьали буса, Магьамматгьажиге шо чалышгъан къыркъ йылны узагъында топлагъан­ сынаву огъар мекенли аркъатаяв болуп токътагъан.

Ол институтда охуйгъан йылларында да,профессор Гь. А. Гьажимирзаев башчылыкъ этеген яшланы аврувларыны хирургия кафедрасыны илму кружогу булан иштагьланып гелген. 1979 -нчу йылда Ростов шагьарында оьтгерилген бютюнсоюз илму конференциясында да ол оьзюню билимини даражасын гёрсетип бажаргъан эди.

Магьамматгьажини инсангъа хас адамлыкъ къылыгъы, рагьмулугъу булан гьар кимни де сукъландырып болагъан асил хасияты бар. Уьстевюне, башлагъан ишин ахырына чыгъармайлы рагьатланмайгъанлыгъы да сукъландыра. Шогъар да ол студент заманындан берли уьйренген. Шо заман ону айрыча белгилеп, курсну старостасы этип сайлайлар. Студент заманында сынаву баргъамы, огъар республиканы центральный больницасыны бёлюклерини биринде уьч йылны узагъында медбрат болуп ишлеме де имканлыкъ болгъан. Парахат заманларында буса, оьзюню ёлбашчыларыны кёмеги булан илму-медицинагъа багъышланып онгарылгъан макъалаларын да уьлкени гьар тюрлю медицина журналларында чыгъарып гелген.

1985-нчи йылны август айыны ахырларында яшлар бавунда юзге ювукъ яш агъуланып, больницагъа етишдирилип, огъар кёп уллу намусланы башындан гечирме тюшдю. Шо гюнлерде яшланы аякъгъа тургъузмакъ учун кёп гьаракат этилине. Гючлю гьаракатчылыкъ, къурумчулукъ пагьму, бек алгъасавлу чаралар тарыкълыгъы шо заман арагъа чыгъып аян бола. Яшлагъа оьз заманында алгъасавлу кюйде тийишли дарманлар этиле. Шолай, къаравулланмагъан кюйде тувулунгъан шартларда, Магьамматгьажи башгъа врачлар да булан биригип, оьзюню гьюнерин ва билимин, касбу англавларыны даражасын гёрсетме бажаргъан.

– Бизин ишде хас касбубузгъа байлавлу масъалалар ёлукъмай да болмай, – деп, ол пикруларын бизге ачыкъ этип жанланды. – Яшлар больницагъа тюшгенде, дисбактериоз аврувну тюрлю къайдаларына ёлугъабыз. Яшланы аз-маз иссилиги гётерилсе, аналары, шо баягъы, тийишсиз гючлю антибиотик дарманланы ичиртип, сан-санын агъулаталар. Айтагъаным, аналар, докторланы «ерин тутуп», билсе де - билмесе де, авлетлерини савлугъун сакъламакъ муратда оьзбашына гьаракат этеген гезиклер де ёлугъа.

Магьамматгьажи оьзю сайлагъан докторлукъ касбусун юрютюп къоймайлы, гечеси-гюню булан чалышып, шагьар больницаны коллективини жамият ишлеринде де гьаракатчы кюйде ортакъчылыкъ этип гелген. Ол больницаны профкомуну актив члени болуп чалышгъан. Ону савлукъ сакълавну тармагъында тёгюлген къайратлы загьматын шагьар болницаны ёлбашчылары лайыкълы кюйде белгилеген. Уьстевюне, ол медицина къуллукъчуларыны шагьар комитетини гьюрметлев грамотасы булан да савгъатлангъан.

Магьамматгьажи Муслимов 1994-нчю йылда шагьарда, вабаъ аврув яйылмагъа аз къалгъанда, шо аврувну алдын алмакъ муратдагъы чалышывунда гёрсетген бажарывлугъу ва къурумчулугъу учун РФ-ни Президентини Указы булан Гьюрметлев ордени булан савгъатлангъаны да кёп затны англата.

Оьмюрюню отуз сегизге ювукъ йылын Избербаш шагьар больницасына, ону коллективине багъышлап, коллективни де сююп, оьзюн де сюйдюрюп бажаргъан Магьамматгьажини юрегинде арт вакътилерде бирден ата юртуна, халкъына бакъгъан сююв гьислери оьрчюгюп, тувгъан, оьсген ана топурагъына чакъырагъанынданмы, ол ата юрту Оьтемишге гелип ишлеме токъташа. Ону Оьтемиш участка больницаны баш врачы этип белгилейлер. Магьамматгьажини больницаны коллективи де, ата юртуну жамиаты да къайнар кюйде къаршылайлар.

Сонггъа таба, арадан ярым йыл гетген сонг, ол ата юртуну «ийисин» айрыча башгъа кюйде сезе. Уьстевюне, ону халкъына бакъгъан сюювю огъар халкъыны яхшылыгъына да, къайгъысына да табылып, гелишип яшамагъа кёмек эте.

Магьамматгьажи, оьзю Оьтемиш юртдагъы участка больницаны ёлбашчысы болуп ишлеп башлагъанлы, арадан кёп вакъти гетмесе де, больницаны ишин, санитар низамын яхшылашдырмакъ муратда белгиленген пайдалы ишлени хыйлыларын яшавгъа чыгъарып бажаргъаны да сююндюрмей болмай. Шоланы арасындан больницаны къуллукъларын кютмек учун гюн сайын тарыкъ болагъан сув масъаланы чечме болгъаны да маъналы къыйматгъа тие.Гюн сайын ёлугъагъан сувну къытлыгъын­ гьисапгъа алып, сув сакълайгъан он тонлукъ гьавуз салып онгаргъан. Бир нече палаталаны полларын да алышдырып, гёз сукъланагъан, юрек рази болагъан даражагъа чыгъаргъанын да эсгермей болмайсан. Больницада ятгъанланы арасындагъы чагъына етген адамланы эсге алып, исси сувдан башлап, бары да онгайлыкълары булангъы туалетни онгаргъан. Алда авруйгъанлагъа къабатдан-къабатгъа тюшюп, аб­зарягъада ерлешген гьажатлы уьюне барма тюше эди.

Палаталарда иссилик, тазалыкъ гёрюне, пус булан исси этеген система да кимни де къаравун рази эте. Палаталаны эсгиленген эшиклерин тайдырып, оланы орнуна янгылары салынгъан. Больницада ятгъан аврувлар оьзлени савлугъуна тарыкълы дарманланы къытлыгъын сезмейлер. Неге десе, больница бугюнге ерли дарманланы бары да журалары булан таъмин этилинген. Уьстевюне, аврувлагъа гёрсетилген ашы да рази къалдырагъан даражада. Айтагъаным, аврувну сав этивде дарманлар кёп кёмек этегенни де билебиз. Амма дарманлар да, тутдурукълу аш да аврувну аякъгъа тургъузувда уллу роль ойнайгъаны да ачыкъ. Шолагъа мен дагъы да, Магьамматгьажини балгьам къолларын да, рагьмулу юрегин де, исси сёзюн де къошар эдим.

Оьтемиш юртдагъы участка больницаны баш врачы Магьамматгьажи Муслимовну ва ол ёлбашчылыкъ этеген татывлу, сыкълашгъан коллективни гьакъында арагъа сёз чыкъгъанда, оьтемишли Абдулгьамит Гьажиев, Зайнарбек Зайнарбеков да кёп исси сёзлер айтып, Магьамматгьажини ва огъар таби коллективни аврувлагъа къарайгъан кююню, олагъа рагьмулу янашагъанын, айрыча Магьамматгьажини къайратлы чалышывун тюз кюйде къыйматлап хабарлай болалар. Уьстевюне, оьрде эсгерилген пикруланы исбатлайгъан оьтемишли Бурлият Агьматованы сатырларын да эсгерсек арив болур. Ол Магьамматгьажиге ва огъар таби коллективге багъышлап, таза юрегинде тувгъан къайнар гьислери булан булай язгъан:

Бираз кюйсюз болгъанда,

Мени алып бардылар.

«Мунда яхшы врач», – деп,

Больницагъа салдылар.

…Больницада баш врач

Гьар авруйгъангъа ете,

Авруйгъан адамланы

Сёз булан да сав эте.

Къолай болуп чыкъгъанлар

Баракалла билдире.

Бу врачны алдына

Мендей нечелер геле.

Мундагъы адамланы

Яшаву даражалы.

Мен макътайгъан врачны

Аты – Магьамматгьажи.

Халкъы учун, эли учун

Эрлер тува дюньягъа.

Сени йимик уланлар

Яшасын юз йыллагъа!

Гьажи Гьажиев.

Избербаш шагьар.