Заман-заман къайсыгъыз да пелен адамгъа кёк уруп чиркиген, тюген гиши бир затсыз яллагъан деген хабарланы эшитесиздир. Гьаман сайын шогъар къулакъасып, сизин йимик мен де шону англап болмай, тамашагъа къаламан. Эгер де биз тарихге гёз къаратсакъ, бырынгъыдан берли де эретургъан яда олтургъан еринде адам бир затсыз, эсде-пусда ёкъ ерден кюлдей болуп къалгъан гезиклер аз тюгюл.

 Озокъда, инсанланы къаркъарасында гьар тюрлю химия элементлер барны барыбыз да билебиз. Мисал учун, тогу (энергия) бар. Амма шолай бар халкъны алдында бир багьанасыз адамны от-ялын алып къоюп, адамурлукъну эсер-месер этген гезиклени XVIII асруда гьисапгъа алмагъа башлагъанлар. Шогъар байлавлу бир нече мисаллар гелтирме сюемен.

Париж шагьарда яшайгъан къонакъюйню белгили еси Жан Милени къатыны ичме кёп сюе болгъан. Не амал этсе де, эри ону шо яман хасиятдан айырма болмагъан. Бир тирет ол уьюндегилер яггъанда, гьаманда йимик, бир шиша чагъыр да алып, подвалгъа тюше. Оланы ожагъында къуллукъ этегенлер ону даим юрютюп турагъан ишине агьамият бермей къоя.

Бир вакъти, гече сагьат экиде, Жан гюеген ийисге уяна ва тез гийинип, къонакъюйню эллеп чыгъа. Шонда парахат кюйде бар халкъ юхлайгъанны гёре. Шо эаман ону эсине къатыны тюшюп гете. Ол гьалекленип, юрегине къувун тюшюп, чалтлыкъда подвалгъа алгъасай. Къараса, къатыны яллап табыла. Инг де тамашасы, ол олтургъан креслогъа бир зат да болмагъан.

Къыбла Африкада чыгъагъан «Персоналити» деген журнал билдиреген кюйде, булай гьайранлыкълар дюньяны къайсы мююшюнде де бола.

Бир себепсиз адам савлай яда ону айры-айры санлары оьз­люгюнден яллап бола. Шолай языкъ оьлегенлени авадан яны ичме сюеген токъ, базыкъ къатынлар зкени айрыча эсгериле. Шо саялы болма ярай, гьалиден 300 йыллардан да алда адамлар шолай ялын, от Аллагьны ёлундан чыкъгъанланы ала деп айта болгъанлар. Тек ахтарывлар гёрсетеген кюйде, шолай къайдада янгыз къатынлар тюгюл дирил, эренлер де оьлегени мекенлешдирилген.

Мисал учун, 1974-нчю йылны ноябр айында америкалы Жон Этинджел деген бир гиши ол оьзю гьайдап турагъан автофургонунда ятып, ял алагъан еринде юхлап къала. О 1-2 гюнден уяна ва ону онг къолу сюеклерине ерли етгенче гюйгенни гёрюп, адашып, оьзюне ер табып болмай къыйнала. Артда ону оьзю юхлайгъанда тёшюнде бир зат атылгъан йимик болгъаны эсине тюшюп гете. Шо гьисден къайры, ол дагъы бир затны да билмеген. Инг де ажайып этген ери, ону опуракъларына зиян болмагъан. Огъар­ кёмекге гел­ген адамлар ону ич гёлеги саппа-сав къалгъанына бек гьайранлыкъ этип къарагъан.

Шонда тезликде етишип гелген врачлар да Жонну къолу ичинден гююп яллагъан деп токъташдыргъан. Болса да, шо вакътилерде автофургонну этген заводну   айыплама эки йыл ярым ахтарыв ишлер юрюлген. Тек машинни гьеч илинмеге хатасы чыкъмагъангъа биревню де айыпламагъа бажарылмагъан.

Бу тайпа агьвалатлардан пайдаланма сюегенлер иш этип от салагъан гезиклер де аз тюгюл. Тек англатма къыйын, бирев де гьалиге ерли шоланы себебин билмейген от тюшювлер де ёлугъа.

Лондон шагьарда яшайгъан Пол Хеетесни гюп-гюндюз орамдан оьтюп барагъанда башы ва тёшю бирден яллама башлагъан. Ол адашып, къоркъуп гете. Артда отну балагьындан къутгъарылып, эс тапгъанда, Пол оьзю о гьакъда булай англатгъан:

– Бирден мени ичимде бир зат яйылгъандай болду ва мени башым, тёшюм яллап барагъанны гёрюп къалдым...

Эсден тайгъан Полгъа кёмекге врачлар етишмеген буса, ону оьлюмден къутгъарма болмажакъ эди. Тек бары да халкъгъа олай насип болмай.

Дёрт йыллыкъ Ракки Прут ата-анасыны, оланы къурдашларыны гёз алдында яллап битип къалгъан. Адашгъан ата-ананы алдында яш бензин тёкгендей, кюл йимик чачырап битип къалгъан.

Уллулар чы уллулар, олар гюнагьсыз болмагъандыр деп айталар. Тек бир гюнагьы ёкъ нарысталар, гиччипавлар шолай яллап къалагъаны ичингнибушдурагъандан къайры, тамаша этип къоя.

Илму булан машгъул алимлер, шо гьайранлыкъланы тюрлю-тюрлю кюйде англаталар. Масала, Къыбла Африкада яшагъан Жокки   Стрейпни пикрусуна   гёре,   шолай гьарасатлар шулай багьаналардан болмагъа имканлы.

Биринчиси, адамны къаркъарасында бар фосфор   таза кюйде бир къадар жыйылгъанда, кислород булан реакция эте. Шолай реакция белгили кюйде гючлю атылыв булан байлавлу.

Экинчи себеби, адамны, айрокъда семиз тайпаны санларында тез яллап болагъан элементлер, газлар бар. Олар нечик, къачан яллайгъанны   бир Аллагьдан къайры ким биле.

Бу англатывлар бир тамаша аламатланы себебин ачма чы болмай. Айтагъа­ныкъ, шолай къайдада яллагъан адамны опуракълары, башгъа предметлери кёбюсю гезиклер сав къала. Бу гьал алимлени арасында кёп тюрлю эришивлюклер тувдура. Оланы бирлери яшмынны шары, башгъалары буса микроволновый ва оьзге излучениелер булан байлай, уьчюнчюлери башгъа планеталардан гелгенлер адамлардан шо кьайдада анализ алып гете деп айталар. Озокъда, бу нече тюрлю ой-пикру гьалны толу, мекенли кюйде англатмай.

…Хабарыбызны башында эсгерилген къонакъюйде болгъан жагьил врач Ле Ша уьйню есин туснакъдан къутгъаргъан. О законну есилерин булай бир затгъа тергев бермекни талап этген. Адамны, ону опуракъларын сав къоюп яллатмагъа бажарылмай деген. Оьлген къатынны буса ба­ры да опуракълары нечик де, олтургъан шанжалы да саппа-сав къалгъан.

Ювукъ арада шу тамашалыкъланы илму англатып болармы, болмасмы, ким биле дагъы...