Агьлюсю гелгенче, Райисат аш онгарып айлана. Беш къабатлы уьйлени бешинчи къабатындагъы буланы балконундан Таргъу тавну ал бети мунаман деп гёрюне. Гёзел табиат. Ашгъа айлана туруп ол заманда бир балкондан тюпге багъып да къарай. Эрини машини гёрюнсе, юрек парахат бола. Бир къарагъанда, ол машин салагъан ерде токътап башгъа машинни гёрдю. Нече къараса да, шо машин еринден тербенмей. Гьайдавчу да машинден чыгъа, ари-бери айлана, буланы балконуна къарай, къырыйдагъы гиччи тюкенден сув шиша ала, иче, ари-бери юрюй, дагъы да балконгъа къарай… Райисатны юреги зымыллады, машин негьакъ токътамагъанына шекленди.

«Гьейлер, авруй туруп, иссилиги де булан ишге гетди хари. Бу гиши яллыкъны билмей. Зиян этме артынгдан гьызарлап юрюйген хасмушлар барны да билесен, кепсиз болгъанда сама уьйде тур дагъы», деп ойлай туруп, Райисат гьалек­ленди. Эрине зенг урма башлады. Ол телефонун алмай. Бир, эки, он, он беш керен сама сёйледи, тавуш ёкъ. Ол бирден-бир гьалек болду. Шо мюгьлет эшикни звоногу тавуш этди. Бир де кимсен деп сорамай эшикни ачагъан Райисат бу гезик сорады. Эшик артдан:

– Зайнутдин Къазбекович тарыкъ, биз бирче ишлейбиз, – деген тавуш болду.

– Уьйде ёкъ, ол ишде, – деп, Райисат эшикни шиша гёзюнден къарап, тюпдеги машинде олтургъан яшны гёрдю. Ол кепкасын гёзлери гёрюнмейген кюйде тюпге басып гийген. Бираз токътап, ол канзилерден тюпге тюшме башлады. Эри телефонун алмайгъанына къарсалай туруп, Райисат ону машин гьайдавчусу Гьажиге сёйледи. Ол айтгъан кюйде, эри санчастда, докторгъа къаратма, дарманлар яздырма гирген экен. Райисат огъар уьйню алдындагъы гьалны суратлады. Зайнутдинге билдирме кюй де тапмай, Гьажи ол яшайгъан уьйге милицияны нарядын бакъдыра. Машин етишип, уьйню бурчундан айлангъанда, балкон тюпде токътагъан машинден автомат булан атышывлар башлана. Милицияны машини токътай, олагъа къаршы атышма гьазирлене. Тек атышгъан машин чалт гьайдап, адам кёп ерге чыгъып, ёкъ болуп гете. Милицияны машинин гьайдайгъан улан авур яралана… «Скорый»… чакъырыла…Шо вакътиге санчастдан чыкъгъан милицияны майору Зайнутдин Къазиев де етише. Оьзюне къаршы этилген жинаятчы ишден башгъа адамгъа яра тийгенине къыйнала, чалтлыкъда ону алып гетген машинни артындан гьайдай…

Бу ерде мен къоркъув не экенни билмейген, ишин бажарывлу кюйде юрютеген, къатты талаплы, намуслу улан, Магьачкъаладагъы патруль-пост къуллукъну батальонуну командири, полицияны майо­ру Зайнутдин Къазиевге къаршы уьч гезик этилген жинаятчылыкъ ишлени бирисини гьакъында айтдым. Дагъы да эки керен урунса да, террорчулар мурадына етишмей. Ахыры полицияны къуллукъчулары жинаятчы ишлени юрютеген шо группаны гьызарлап, ёкъ эте.

Яшлыкъны, жагьилликни йыллары

Зайнутдин школагъа барагъан охувчулагъа къарап сукълана. Мен къачан барарман экен школагъа деген умутлар булан оьсе. Оьзюне алты йыл болагъанда, залим портфелни де тутуп, башлапгъы класгъа охума бара. Биринчи дарсда муаллим булан таныш болалар. Ол класда оьзюн нечик тутма герекни яшлагъа англата. «Партада къолларыгъызны шулай салып олтурма герек. Яныгъыздагъы яш булан сёйлемегиз. Артгъа бурулмагъыз. Айтагъаныгъыз бар буса, къол гётеригиз…»     Биринчи гюн школагъа гелген яшлагъа муаллим «ярамайланы» явдуруп къойгъан.

Гьасили, Зайнутдин булай гесимлени ушатмай, биринчи дарсдан сонг алып портфелин де, уьйге къайта. «Нетдинг, яшым, неге тез гелдинг?» – деп сорай анасы. «Мен сюймеймен школада охума, онда бир ерге тербенме де къоймай», – дей Зайнутдин. «Гьуя, бу айтагъангъа къара», – деп агьлюсю эрине соравлу къарай. Атасы Къазбек: «Къой гьали, яшны гючден йиберме тарыкъ тюгюл, къоюп къарайыкъ, гючден салгъан гёзню нюрю болмай, – дей бизин къумукълар, Къарсалама», – деп агьлюсюне маслагьат эте.

Зайнутдин сонггъа таба бирче этген ишге нечакъы гьёкюнсе де, бирче охугъан яшланы школадан къайтып гелеген шат юзлерин гёрсе де, енгилмей, школагъа бармай. Экинчи йыл, озокъда, охума тюше. Сегизинчи класда бир дёртю болса тюгюл, школаны оьр къыйматлагъа битдире. Школада охуй туруп тутушуп ябушувну секциясына юрюй. Яхшы гьасиллеге де етише. Оьрюм яшланы арасында Дагъыстанны уьч керен чемпиону бола. Россияны гюнтувуш боюнда юрюлеген ярышланы бир керен чемпиону бола. Экинчи йыл да бу ярышларда ортакъчылыкъ эте, сол билегин авуртдура. Билек оьзюне тынгламай, къысылмай, язылмай…Оьзю де башына чыгъып оьтесиз авурта.., чыдама гючлю ягь тарыкъ кюйде.

Шо билек авруву булан Зайнутдин уьч йылны узагъында инжине. Юху ёкъ, ял ёкъ, магъа бу яшав негер тарыкъдыр деген соравлар кёп керенлер оюн елеген. Ол къаратмагъан доктор да къалмай, ол этген рентген суратланы гьисабы-баву ёкъ. Атасы ону Волгоградгъа алып бара. Олар да гьеч айтып билегени ёкъ. «Къолунг авуртагъан кюйде сени де алып юрюмейим», – деп, атасы Къазбек Къазиев бир тёбе рентген суратлар да булан башлап Москвагъа, онда да кёмек болмагъан­да, Санкт-Петербурггъа бара. Ондагъы врачлар огъар: «Сизде Цахаев деген хирург бар, биз де ондан уьйренебиз, огъар неге гёрсетмейсиз?» – деп йиберелер.

Къайтгъан сонг Магьачкъалада шо хирургну таба. Оьзю де рентген этген сонг ол: – Операция этемен, тек къолну гесме тюшсе, разилик кагъыз языгъыз, – дей.

– Разимен, гессенг де разимен шу авуртагъаны тайса, – деп алгъасай Зайнутдин.

Насипге, операция этип билегин сав этме бажарыла. Ябушагъанда гюч этип чачузуну (сухожилие, огъар дагъы да сингир, чандыр, кириш деп де айтыла) къыркъылгъан болгъан экен.

Оьзю армиягъа барма нечакъы сюйсе де, билеги авуртагъаны саялы Зайнутдинни алмай болгъан. Сав болгъанда ол асгер борчун кютме алгъасай. Оьзюню тенглилери къайтып да гелген чи. Волгоград шагьарда гьава бошлугъун къоруп сакълав (ПВО) бёлюкде уьлгюлю кюйде къуллукъ эте.

Асгер борчун кютюп къайтгъан сонг Зайнутдин охума тюшмеге гечиге. Экзаменлер берилип битген заман. Магьачкъаладагъы Совет РОВД-ни начальниги – атасыны къурдашы. «Бир йыл бош турмасын, гелсин мени яныма, машинимни гьайдасын, гелеген йыл тюшер охума», – дей ол. Зайнутдин шонда йыл ярым ишлей. Гьар не яндан да англавлу, бажарывлу уланны начальник къутгъарма сюймей, ГАИ-ге ишге сала. Ондагъы булгъавурну, гьайдавчулардан акъча алывну Зайнутдин ушатмай, бир ай да чыдамай, ишден таяман деп бара. Ону тайма къоймай, 1985-нчи йыл Магьачкъаладагъы айры патруль-пост къуллукъну батальонуну взводуна ишге бакъдыра. Арадан йыл да гетмей ол взводну командири бола. Ишлей туруп, ол Москвадагъы далапчылыкъны ва ихтиярланы якълав институтну битдире. Сонг да, Магьачкъаладагъы педагогика университетни ихтиярланы якълав факультетин де тамамлай.

Бизин республикада атылтывлар, оьлтюрювлер болуп юрюйген къыйынлы заманлар. Террорчулар, вагьабистлер сюйген-сюйгенин этип юрюйген вакътилер. Не агьвалат болса да, гечени, гюнню не вакътиси буса да, Зайнутдин Къазиев взводу булан гьазиринде ерине етише, жинаятчыланы тутма, такъсырлама алгъасай. Къарамахи, Чабанмахи юртларда болгъан агьвалатларда ортакъчылыкъ эте. Ишин бажарагъан,­ къоркъувсуз уланны ротаны командири этип белгилейлер. Бу къуллукъда да ол оьзюн гёрсетме бажара. Оьзю булан ишлейгенлени якълап, гьар тюрлю масъалаларын чечме кёмек этип, агьвалатлагъа чыкъгъанда оланы къоруп сакълама къаст эте. Нечесе жинаятчы группаланы гьызарлап, оланы ёкъ этме бажара. Гьар агьвалатда оьзю гёрсетеген къоччакълыкъ учун Зайнутдин Къазиев орденлер, медаллар булан савгъатлана.

Зайнутдинни гьаракатыны гьасиллери

Заман гетип, оьзюнде 830 адам къуллукъ этеген патруль-пост къуллукъну айры батальонуна командир этип белгилей. Башына тюшген бу авур намусну да ол оьр даражада кютме башлай. Ол ёлбашчылыкъ этеген 3-нчю батальонну ишлерини гьакъында «Столичный криминал» деген газет булай яза: «Батальонну янгы тюшген командири З.Къазиев инг башлап ишине немкъорай янашагъан къуллукъчуланы тайдырып, оьзю инанагъан­ янгы команданы гьазирлей. Он айны ичинде ватандашлар законсуз кюйде сакълайгъан­ атышагъан савутлар, 151 адамдан наркотиклер, 180 патрон чыгъарып ала. Он айны ичинде батальонну къуллукъчулары 427 жинаятчылыкъ ишни уьс­тюн ача. Гёрсетилген норма булан тенглешдиргенде 300 процент болуп токътай». Батальонну командирини гьаракатын министерлик де макътай. Гьар тюрлю грамоталар, медаллар, орденлер булан савгъатлай. Тек…

«Гечеси-гюню булан яллыкъ ёкъ бу гишиге. Не яшлар, не гелген къонакъ сени гёрме гьасирет къала. Енгил къуллукъ ёкъму хари, бу не яшавдур?» – деп агьлюсю Райисат къарышагъаны не заман. Гертилей де, иш заман битип уьйде бусанг да, гечени бир заманында зенг урула. Пелен ерде атылтыв, пелен ерде ябушув.. Юхудан айрылып, къайда не болса да алгъасайгъан Зайнутдин оьзю де заманлыкъгъа буса да башгъа ишге чыкъма сюе. Бек къаст этип дежурный частгъа ишге чыгъа. Йыл ярым ишлей. Дежурствогъа бара, къайта. Пап-парахат. Райиса буса ол тынч ишге чыкъгъанындан сююнюп, савлай подъездни биринчи къабатындан бешинчи къабатына ерли, канзилени эки де янын тюрлю-тюрлю гюл чечеклер чачылгъан хумалардан толтуруп къоя. Санаву бир мингден кёп экенин гёрдюм. Бу гюлбав подъездге иш этип къарама гелегенлер де бар. Уьстевюне, телевидениеге хабар етишип, «Шагьарны инг де гёзел подъезди» деген берилиш де этип гёрсетгенлер…

Тек МВД-ни министри Зайнутдинни бу парахат ишинде узакъ къоймай. Буйрукъ булан ерине къайтара. Жинаятчыланы гезикли группасын тутуп ичине салгъанда, ону инбашына къагъып: – Мен биле эдим сен къоччакъ улан экенни, – дей министр.

Ол ишине къайтгъанда, иш ёлдашлары оьтесиз сююне. Алдагъы кююнде гьакълашып, татывлукъда бирче иш гёрелер. Шо къыйынлы оьлтюрювлени, тонавланы, атылтывланы йылларында батальонда ишлейгенлени кёплери бизин жамиятны аманлыгъын сакъламакъ учун оьзлени борчун намуслу кюйде кюте туруп жан берген. О гьакъда З.Къазиев пашман кюйде хабарлай туруп, оьзюню батальонундан да къыркъ эки адам гечингенни билдирип кюс­тюне. Ол 2017-нчи йыл болгъанча, пенсиягъа чыкъгъанча, бу къуллукъну намуслу кюйде кюте. Къаныгъыв­лу гьаракаты ва ишине намуслу кюйде янашагъаны учун, кёп-кёп террорчулукъ ишлени алдын алып, жинаятчыланы, тонавчуланы тозуп юрюгени учун ол медаллар, орденлер булан савгъатлангъан. Оланы тагъып йиберсе, бир костюм, бир тёш азлыкъ эте. Жуковну, Суворовну атындагъы орденлер, «Генерал А.П.Ермолов» деген медаль, «Дав агьвалатланы ортакъчысы», «МВД-де этген къуллугъу учун», «Борчуна аминлиги учун» деген ва олай нечесе тюрлю медаллар, орденлер... Суратын салгъан тынч. Олай даражалы савгъатлар негьакъ берилмей. Гьарисини артында гечеси-гюню булангъы къаныгъывлу гьаракат, яшавуна къоркъунчлукъ, юхусуз гечелер ва гюнлер токътагъан…

– Ишинг тынч ишлерден болмагъан, – деймен Зайнутдинге лакъы-рыбызны барышында.

– Герти айтасан. Тек ватандашларыбызны аманлыгъын, уьстюбюзге борч тюшгенде, биз якъламасакъ, ким якълар дагъы? – дей ол иржайып.

Яшавда не де бола...

Зайнутдин ва Райисат эки авлетни оьсдюрген, тарбиялагъан. Къызы Нюрьяна школадан сонг Магьачкъаладагъы педагогика университетни психология факультетин битдирген ва касбусуна гёре ишлей. Уланы Насир – атасы йимик спортгъа берилген улан, тай-боксдан Россияны чемпиону. Ата-ана авлетни къайгъысын да гёрмей къалмагъан. Ювугъуну машинин тапшуруп гелейим деп гетген уланы, эсирген бир шашыкъланы чалт гьайдап гелеген машини (спидометри 200 чакъырым гёрсете) Насир олтургъан янына урунуп, гечине. Йигирма бир йыллыкъ чагъындагъы арнавутдай улан чакъсыз дюньядан гете.. Арадан он йыл оьтсе де, уллатасы Къазбек Къазиев гьар Аллагьны берген гюнюнде ону къабуруну уьстюне эртен де, ахшам да бара. Аллагь рагьмат этсин, жаны женнетде болсун, юреклеге сабурлукъ салсын. Баланы баласы балдан татли деп негьакъ айтылмай экен. Аллагьны къадарына эп ёкъ. Сексен йыллыкъ юбилейине Къ.Казиевни яшавуну, ишини гьакъында бизин газетде макъала чыкъгъан эди. Бу йыл – ону 85 йыллыгъы. Къутлай туруп, Зайнутдин йимик къоччакъ, намуслу, асил хасиятлы уланны тарбиялагъаны учун огъар баракалла болсун деп айтма сюемен. Зайнутдин Къазиев буса пенсия чагъына гёре полицияны къуллугъун­дан тайып, уьйде де бош турушдан ялкъып, Темиркъазыкъ-Кавказ федерал ёлла­ны управлениесинде ишлей. Даим гьаракатда тургъан адам заманын бошуна йиберип де боламы дагъы?! Июн айны 22-синде Зайнутдин Къазбековичге алтмыш йыл тамамлана. Шо юбилейи булан ону да гьакъ юрекден къутлай туруп, савлукъ ва узакъ оьмюр ёрайбыз.