«Аманлыкъны болдурувну тергевсюз къоймайыкъ»
Кёп йыллыкъ сынав аянлашдырагъан кюйде, яйны ортасында, июль айда яллавлу гюнлер кёп бола. Шону гьисапгъа алып, от тюшювлерден тас этивлеге ёл берилмесин учун, Дагъыстанны къыставуллу гьалланы алдын алыв министерлигини янындан ерлерде генг кюйде англатыв ишлер юрюле. Озокъда, англатыв ишлер булан дазуланмагъа тюшмей. Айтагъаным, заралны, тас этивлени алдын алывда аманлыкъны болдурувну чараларын оьтгеривден де кёп зат гьасил бола.
Бугюнлерде эсгерилген министерликни от тюшювлени алдын алывну масъалалары булан машгъул болагъан управлениесини начальниги, полковник Элдар Хамавов яшавлукъ агьамияты булангъы масъалагъа байлавлу болуп республикабызны маълумат къуралларыны къуллукъ-чуларына баянлыкъ берди. Къысгъаракъ баянындан сонг ол журналистлени соравларына да жаваплар къайтарды. Тёбенде соравлагъа къайтарылгъан жавапланы бир нечелери «Ёлдашны» охувчуларыны тергевюне бериле.
– Элдар Гьюсейнович, яллавлу гюнлерде эшеген еллени натижасында авлакълардагъы оьсюмлюклер айрокъда бек къуруй, къаврай. Шо вакътиде айлана ягъыбыздагъы авлакъларда от тюшювлер де кем болмайгъаны белгили. Бу йылны башындан тутуп, бизин республикабызда болгъан нече от тюшюв гьисапгъа алынгъан?
Республикабызны гьар тюрлю районларында авлакъларда къаврагъан оьсюмлюклер ва шолай да айлана якъда ташлангъан къалды-къулдулар,чёп тёбелер яллап, от тюшювлер болгъаны 666 керен гьисапгъа алынгъан.
От тюшювлени натижасында 30 гектаргъа ювукъ майдан заралгъа, тас этивлеге тарыгъаны аян болгъан.
Шону булан янаша республикабызны агъачлыкъ фондунда да эки керен от тюшюв болгъаны гьакъда да айрыча эсгермеге сюер эдим.
Озокъда, бу ерде сиз от тюшювлер не себепден бола деген соравну да бермеге ихтиярыгъыз бар. От тюшювлер, кёп йыллыкъ сынав аянлаш-дырагъаны йимик, от тюшювлеге къаршы чаралар оьз заманында оьтгерилмейгени, низамны бузагъаны булан тыгъыс кюйде байлавлу. Дагъы да ачыкъ этип айтсам, билемисиз, гьар тюрлю топуракълардагъы къуругъан авлакъ отлардан ва шолай да ташланагъан къалды-къулдулардан таза-ланмайгъаны саялы от тюшювлеге ер-ерде чакъда-чакъда ёл бериле. Уьйлерде, адамлар яшайгъан ерлерде от тюшювлеге аслу гьалда ягъар-лыкъдан ва шолай да электрик токдан пайдаланывну низамы бузулагъаны саялы от тюшювлер кёп къаршылаша ва уллу тас этивлер бола. Ялын булан оюн яхшы тюгюл. О биревню де ва бир затны да къызгъанмай.
– Бизин республикабызда бугюнлерде от тюшювлеге ёл берилмесин учун, алдын алмакъ муратда не йимик ишлер юрюле?
– Алдан тутуп адатлангъаны йимик, онгача адамлар ва шолай да айры-айры къурумлар булан байлавлукъда англатыв ишлер юрюлюп тура. Муниципал къурулувларындагъы бизин управлениени касбучуларына тийишли таклифлер йибериле. Озокъда, англатыв ишлер булан дазуланмагъа тюшмей. Айтмагъа сюегеним, от тюшювлерден болма имканлы тас этивлени алдын алмакъ учун аманлыкъны болдурувгъа байлавлу тийишли чараланы оьтгермесек бажарылмай.
Адамланы, авлакъланы, агъачлыкъланы от тюшювлени заралындан къоруп сакъламакъ учун маълумат къуралларында оьтгерилеген чаралар да сынавда алдан берли пайдаландырыла ва гьали де юрюлюп тура. Сизин булангъы ёлугъув да от тюшювлерден болма имканлы тас этивлени алдын алывну бир савутудур. Лап да аслусу, авлакъларда, агъачлыкъларда от якъмагъа ярамай, ерлердеги низамны, талапланы бузмагъа тюшмей. Ёгъесе, гюнагьлылар, низамны, законну бузагъан тайпалар уллу оьлчевлерде болгъан заралны харж булан суддан таба тёлемеге борчлу этилежеклер.
– Элдар Гьюсейнович, июль – уллулар ва яшлар ял алмагъа сюеген заман. Уьстевюне, йыл сайын бизин республикабызгъа къонакълай гелеген туристлени сыдралары да толумлаша. Олар ял алагъан ва савлугъун беклешдиреген бойларда от тюшювлеге ёл берилмесин учун, не йимик къошум чаралар гёрюлмеге герек ва гёрюле?
– Бу йыл яйда савлугъун беклешдирив лагерлени асувлу кюйде пайдаландырмакъ учун бизге лагерлерден 199 арза гелген эди. Шоланы 174-сю школаларда иш гёре. Бизин управлениени янындан ял алагъанлар сувдан ва отдан балагьгъа тарымасын учун хас «Ял алыв» деген гьаракат юрюлюп тура. Яшланы, уллуланы ва туристлени аманлыгъын якълап, жаваплы ёлбашчыланы да къуршап иш юрюлюп тура. Шону булан янаша «Аманлыкъны гюнлери» деген гьаракатны оьлчевюнде ерлерде лакъыр-лашывлар, викториналар, конкурслар да оьтгериле, киноленталар, роликлер гёрсетилине. Шолай чаралар болма имканлы балагьланы алдын алывну къайдаларын аянлашдырмагъа кёмек эте, уьйрете. Ял алыв бойларда аманлыкъны болдурувну масъаласына айрыча тергевге бериле.
– От тюшювлерден балагьгъа тарымасын учун ерли ватандашлагъа ва шолай да бизин республикабызгъа къонакълай гелеген туристлеге сиз не йимик пайдалы таклифлер, насигьатлар бермеге сюер эдигиз?
– Уьстде де эсгерилген кюйде, ялын биревню де ва бир затны да аямай. Муна шо саялы да ерли ватандашлагъа ва къонакълагъа аманлыкъны болдурувну талапларына гьюрмет булан янашмагъа таклиф этер эдим. Неге десегиз, от тюшювлер аслу гьалда адамланы гьайсызлыгъындан, хатала-рындан таба амалгъа геле. Къабуздурулгъан къаннакъланы ёл уьстде сёндюрмейли якъ-якъгъа ташламагъа тюшмей, чёплюклеге от салмагъа, адамлар ял алагъан ерлерде, агъачлыкъларда от якъмагъа ярамай. Бизин аманлыгъыбыз бизин къолубузда экени гьакъда унутмасакъ, тас этивлеге ёл берилмежек.
От тюшювлеге ёл берилмесин, адамлар яшайгъан шагьарлагъа, дачалагъа, яшавлукъ уьйлеге зарал болмасын учун, от тюшювлени алдын алмагъа кёмек этеген чараланы оьтгермеге ва шолай да тийишли алатлар булан гьазирлик гёрмеге тюше.
От тюшген гезиклерде хантавлукъ этмейли, шоссагьат алдын алагъан къуллукъгъа оьзюню ерин ва атын аянлашдырып, 101 номерге тел уруп билдирмеге таклиф этилине. Яшлар булан да шогъар байлавлу англатыв ишлени оьтгерилегени агьамиятлы. Шолайлыкъда, оьтген йыл савлай Россияда от тюшген гезиклерде ялындан 515 яш къутгъарылгъаны гьакъда айрыча эсгерсек дурус болур. Бетеринден Аллагь сакъласын! Аманлыкъны болдурувгъа айсениликге бойсынмайлы, тергевлю кюйде янашайыкъ.