Россияны язывчуларыны союзуну члени шаир Зулейха Атагишиева «Эгизлени къысматы» деген поэма язгъан. Шону охувчуланы тергевюне беребиз.

«Балики, сиз этесиздир тамаша
Эгиз къызлар бирчеликде яшай деп,
Адамлар да о гьакъда кёп ойлаша,
Эгизлени къысматы не ошай деп».

1.

Бир гюн тувуп, бирче оьсген эгизлер,
Аллагь берген бирчеликни якълайбыз,
Биз яшайбыз сёз тапмасдай ким-бирлер,
Бирчеликге чанг къондурмай сакълайбыз.

Уллу болдукъ бирдагъы бир йылгъа деп,
Къызардашым гюзгю алда баш тарай,
Яшайыкъ дей, сюрюнмесдей къылгъа да,
Яшайыкъ дей, яшлыкъ гетмей къалардай.

Эгизлер деп, халкъ арагъа барсакъ да,
Адамланы тергевюнде болабыз,
О–бир насип, нечиклейин алсакъ да,
Биз бирчебиз, уьйретгендей анабыз.

Енгил насип излемейбиз яшавда,
Яшав бизин чыныкъдыргъан яшлайын,
Ата-анагъа алгъыш сёзюм ошавда,
Алгъыш сёзюм арта бара йыл сайын.

Ата-ана уьлгю ёлда торайтгъан,
Гьакъыл берип, оьр билимге ёл ачып,
Халкъ макътардай яшагъыз деп кёп айтгъан,
Яхшылыкъгъа юрек ачып, къол ачып.

Атабызгъа аз гелмеген тилевлер,
Арасында болду эгиз уланлар,
Арты гелмей, айланса да биревлер,
Этме сюйсе болар дейген бош хабар.

Агъа-ини, эки къардаш бир уьйден,
Арачылыкъ иш юрютюп хоншулар,
Гелгенине болмай бизден къаш тюйген,
Иш тюзелип къалар дейлер уллулар.


– Къаршылыкъ ёкъ, эки агъа-иниге,
Сёйлетип де къарайым мен къызланы,–
Деп, сёз берип, сонг атама билдирген,
Эгечибиз, къызардашы атамны.

Якълагъан сонг Гьажимурат агъабыз,
Рази болуп анабыз да, жан рагьат,
Сиз сюйген сонг, разимен дей атабыз,
О янындан сиз болугъуз парахат.

Эки де якъ болар ишге рази деп,
Бир ожакъгъа язылгъандай языв да,
Эгизлени ат этмеге гелсин деп,
Атабыздан сёз алына бир гьалда.

Адамлар да ойлашмайлы тюгюллер,
Эгиз къызлар уьлгю ёлда яшай деп,
Къайтып-къайтып эсге ала бугюнлер,
Къысматы да не аламат ошай деп.

Айлар оьте бир-бирине байланып,
Эгизлеге бите-битмей он сегиз,
Яшатардай халкъ арада сыйланып,
Языв баргъа инанардай гёрсегиз.

Насип ёлда яхшылыкълар артардай,
Геле башлай янгы болар къайынлар,
Къонакъланы шатлыгъына ер тардай,
Бу иш болар-болмас деме къыйын бар.

Сёз берилди, сёз алынды бизден де,
Эгиз къызлар бирчеликни яны деп,
Оьтгергендей юрекден де, гёзден де,
Къалгъан янын уьй болгъан сонг таныр деп.

2.

Армияда къуллукъ эте уллусу,
Отпускагъа гелме герек уьюне,
Сююнчлени болмас йимик дазусу,
Дос-къардашлар той болар деп сююне.

Баш иердей ана салгъан ойлагъа,
Эгиз къызлар разилигин англата,
Сёз алгъан сонг, ёл ачыла тойлагъа,
Рази деген сёз арив ой танглата.

Сёз де алып, гелечилер къайталар.
Сююнелер сёз бергенге эгизлер,
Сегиз айдан той боларын айталар,
Алгъасата дос-ювукъну шо гюнлер.

Танг ярыкъда къапусуна танкъ этип,
– Мен гелдим – деп, гире солдат абзаргъа,–
Талчыкъдым, – дей, болмагъангъа чалт етип.
Авул-хоншу тез жыйыла хабаргъа.

Сююнч хабар эгизлеге тез ете,
Ойлашма да ойлашмагъан о гьакъда,
Къардаш къатын суратын да гёрсете,
Муна солдат, къонакъ гелген йыракъдан.

Эгизлеге кёп савгъатлар гелтирген,
Оьрмекчелер бермеги де арив кюй,
Кёп де турмай, уланлар тез гетелер,
Къонакълардан тез бошала абзар-уьй.

3.

Сегиз айдан къайта улан къутулуп,
Солдат яшав битгенине сююне,
Бош хабаргъа къалмайыкъ деп тутулуп,
Той башлана, улан къайтып уьюне.

Авул-хоншу, уллу тойгъа къурулгъан,
Ата-анагъа зор алгъышлар этелер,
Армиядан заманында къутулгъан,
Сержант яшгъа насип ёрап гетелер.

Къыз бар абзар къалышмай улан тойдан,
Уллу тойгъа чакъырылгъан кёп халкъы,
Сонгугюнокъ аргъан-теби булан да
Той оькюре чайкъалардай уьй къалкъы.

Эки гелин бир машинни ичинде,
Эки «абай къатынлар» да олтуруп,
Машин уча, гьайдавчуну мурады,
Тез етишме сююнчден къыр толтуруп.

Уллу тойгъа ярты шагьар гелгендей,
Той хабары яйылып да кёп ерге,
Эгиз тойгъа арив гюнню бергендей
Чакъ ачылып, шавла яя кёклер де.

Бек къужурлу масхарасы, йыбаву,
Той оькюре эркин абзар толуп да,
Эгиз къызлар – аламаты яшавну,
Ким эшитген эгиз тойлар болуп да?

Ноябр ай къар явдуруп башында,
Той башлардай Гюн иритип жувула,
Гьалал этип шатлыгъын да, ашын да,
Эки эгиз той болар гюн тувула.

4.

Эки гелин – эки эгиз къызардаш,
Гётерилдик эки къабат уьйлеге,
Савлай шагьар жыйылгъандай къарама,
Гелин капот канзилерден сюйреле.

Генг догъагъа аякъ басып гиргендокъ,
Гийирдилер эки башгъа уьйлеге,
«Айрылывну», сёйлешмеген алданокъ,
Англагъан сонг, талчыкъдыкъ бу кюйлеге.

Арты булан къудакъызлар, къудалар,
Генг догъада эки уьйге пайланды,
Къаршы сёзюн айтмадылар булар да,
Къуванчыбыз пашманлыкъгъа айланды.

Экишер уьй о якъда ва бу якъда,
Эгизлеге онгарылгъан гирмеге,
Ортасында уллу зал уьй бошлайын,
Бизин бирче къаршылама билмеген…

Авур болду айрылып да эгизлер,
Эки уьйде къудалагъа къуллукъ да,
Баргъан гюнокъ тозулгъандай шат гюнлер,
Арив гюнлер гёзленмесдей ювукъда.


Эгиз къызлар, бирчеликде яшагъан,
Айрылабыз бир догъаны ичинде,
Чалмюк гюлню майыргъандай боранлар
Гьайран болдукъ гьайсызланы гючюне.

Къудалагъа бийий улан, йырлай къыз,
Башгъа уьйге гёчюрелер йыбавун,
Къыйналабыз чубулдурукъ артында,
Бирев гёрмей эгизлени йылавун.

Къудаланы болуп айтгъан-айтгъаны,
Тюрлю ашлар гелтириле алдына,
Агъач къомуз токътатып да аргъанны,
Булай йыбав аз болмагъан алдын да.

Той есисин чакъыралар къудалар,
Къайнана да булан бирче гелсин деп,
Эки сёз бар айтылмагъан булагъа,
Эки сёзню аламатын билсин деп.

Тойну халкъы эшитердей догъадан,
Асил сёзюн айтып башлай баш къуда:
– Эгизлеге къарамагъыз ягъадан,
Уьй берекет артар олар бар тура!

– Рагьмулукъну тилейбиз, – дей, къудалар, –
Эгизлени къалдырмагъыз хатирин,
Яшав денгиз, оьтюп чыкъма къыйын бар,
Аллагь сююп берген эки эгизин!

Биз гёребиз эркин уьйлер-эшиклер,
Эркинликде яшасынлар олар да,
Гиевлер де – эки агъа-инилер,
Ата берген къылыкъ ёлда къаларгъа.

Сонг буланы бийителер догъада,
Ата-ана гёрсетсин деп гьюнерин,
Къызыгъыз да къалмасын, дей, ягъада,
Оьсюп геле яхшылагъа гюл гелин.

Ата-ана ойлашгъан ой тюз гелип,
Эки агьлю бир женнетге ошардай,
Яшасын деп эки гелин тюзелип,
Эки агьлю къарт болгъунча яшардай.

Сизге гелген бугюн эгиз гелинлер,
Эки айры яшав къурма гереклер,
Янгы яшав башланардай бугюнлер,
Янгы ожакъ тизер эгиз юреклер,

Эгизлени айыргъанын билгендей.
Эс тапдыра къатынланы нечеси,
– Олтурмайыкъ гече къалма гелгендей, –
Деп, баш къуда, яхшы эте гечесин.

Эки гелин тазалыкъны гьайында,
Эки къат уьй бийкъалагъа ошардай,
Сегиз адам бир къалкъыны тюбюнде,
Оьмюр бою татывлукъда яшардай.

Къайынлар да рази янгы яшавгъа,
Сюе деп биз тазалыкъны якълама,
Бирни йимик гийинмек де ошавда,
Къумукъ агьлю къумукълугъун сакълама.

Дёртюбюз де бирче чыкъсакъ орамгъа,
Тергев берип къарай эди кёп гёзлер,
Эгиз черлер болмагъандай бу янда,
Тергевюнде къала эдик эгизлер.

Дёртюбюз де, эки улан, эки къыз,
Яшай эдик бирчеликде къалардай,
Айрылмасгъа айтылгъандай дуа сёз,
Яшавубуз зор насипли болардай.

Эки агьлю яшайгъаныкъ татывлу,
Яхшылыкълар явар йимик эгизлей,
Уллуланы умутлары гетмей пуч,
Тек биздеги бирчеликни ким гюллей?

Гюнлер бара бир-бирине байланып,
Армиядан хабар бере улангъа,
Тойдан сонг да уьч ай оьтген айланып,
Он гюн бола повесткасы булан да.

Эсде яшар аргъан-тепни тавушун,
Эсде сакълап, армиягъа етердей,
Талчыкъма, дей, гетегенге мен бугюн,
Мен къайтарман, «Эгиз тоюн» этердей!

Эгиз къызлар – эки апсун янаша,
Къайынкъыз да бизин булан къачан да,
Биз бирчебиз, болардай халкъ тамаша,
О бирчелик аз ёлугъа бу янда.

Къайынкъызгъа болуп эки къызардаш,
Уьч къызардаш болдукъ деп биз сююне,
Гьазирине эте эдик тюрлю аш,
Ким де уьлгю алма сюер кююнде.
5.
Уьйлер ишлеп, уьйлер къошуп уьйлеге,
Авур ишге къошулдукъ биз яшлайын,
Уьйренип де къайынланы сюймеге,
Яшагъаныкъ вай, не якъдан башлайым?

Янгы агьлю айрылгъанбыз узакъгъа,
Эки йылны азмы гюню-гечеси,
Сююндюре армиядан бу якъгъа,
Учуп гелген кагъызланы нечеси.

Къайынларым айтгъан ёлда утардай,
Рази къалып къайынланы сёзюне,
Насипни де биз бегинден тутардай,
Яшадым мен ягь берип де оьзюме.

Ватан борчун Одессада кюте ол,
Одессадан кагъыз геле чакъ-чакъда,
Этме герек не ишни де гелин къол,
Къызардашым яшы булан къучакъда.

Не ишге де енг чююрюп егилдик,
Этер ишден арек къачмай, эринмей,
Уьй намусу уьй чакъыны тез билдик,
Яшав сынав азлыгъы да гёрюнмей.

Къызардашлар къайынкъызны айырмай,
Уьйренсин деп, яшамасдай кёп шашып,
Арабызда ачувлу сёз айтылмай,
Сёз болса да, тез унутуп, ярашып.

Артыкъ эди Узлипатгъа тергевю,
Къайнанабыз янашмасдай бирчелей,
Эгиз къызлар эки апсун болсакъ да,
Яшай эдик бир-биревню гюллемей.

Сал къучакъдан, яллыкъ болсун Муратдан
Янгы тувар авлетингде гьай болсун,
Къаркъаранга савлукъ тиле Къудратдан,
Эки авлет, сизге насип пай болсун!..

Ерсиз сёзге яшамасдай ёл берип,
Къайнананы тергевюню тюбюнде,
Авур ишде бир-биревге къол берип,
Шо хасият яшай бизде бугюн де.

Она шолай, гюнлени бир гюнюнде,
Узлипатым улан тапды танг чакъда,
Арсен болду аты яшгъа къоюлгъан,
Къутлав гелди армиядан, йыракъдан.

Узлипатым улан тапды – «алтын топ»,
Мурадикге ини болду ойнатма,
Улан тувуп, бу ожакъда сююнч кёп,
Бары халкъдан бек сююне къайната.

«Улан тувса уьй тола деп айтардай»,
Сююнч хабар аш-сув булан байланды,
«Армиядан бир ай битип къайтарман», –
Деп шат кагъыз, къолдан-къолгъа айланды.

6.
Къапу ачып къаршылады атасы,
Шат иржайып, биринчилик магъа деп,
– Къутулдунг сен армиядан, кёп яхшы,
Уьйге гир чи, ачылгъан генг догъа деп.

Шат хабарны эшитгени билине,
Ёлугъувну шат къавгъасы чачылып,
Солдат улан токътап къалды еринде,
Бирден-эки эшик генгден ачылып.

Уьй толгъан халкъ, ону гёрме гелгендей,
Эки йылдан къайтды солдат уьюне,
Жыйылгъан халкъ, къайтар гюнюн билгендей,
Къучакълады, солдатындан сююне.

Къайсыбыз да, къулач яйып, къучакълап,
Къаршыладыкъ къайтгъанындан сююне.
Баракалла, деди сизге инг башлап,
Бир магъа да шат иржайгъан кююнде.

Аз да къалмай сююнч тойгъа айланды,
Тобукъ уруп бийийик чи «къоччакъ» деп,
Айтар сёзю елге гетмей, сыйланды,
Шат лакъыргъа шатлыкъ къошду аргъан-теп.

Той тозулмай танг белгиси билинди,
Бу шатлыкъны сюймейгендей токътатма,
Гезик булан бийите мен «гелинни»,
Акъча ява, шат йыбавун узатма.

Борчун кютюп, армиядан гелген сонг,
Аз да къалмай арив ишни танглады,
Акъчанг болса, ёл ачыгъын билген сонг,
Гьаким болмакъ не экенин англады.

Айдан-айгъа алышынма башлады,
Аз замандан алышынды бютюнлей,
Талчыкъ ютдум, ютагъандай ташланы,
Айлар-йыллар оьтдю юрек сююнмей.

Эрлерибиз экиси де оьр – ишде,
Дос-къардашны оьктем этме болардай,
Кёп затлагъа заман болмай етишме,
Бар-ёкъ намус эгизлеге къалардай.

Ишледилер арасында къызланы,
Абур-сыйны аз алмады ишинде,
Сан да этмей, алапасы азланы,
Айланардай къолу таймай бичимден.

Экевю де, ишлейбиз деп оьр ишде,
Бирден-бир де гийинмеге башлады,
Кёп намусгъа заман ёкъ деп етишме,
Ою булан оьлчейгендей аршланы.

Сонг эрлени гьайсызлыгъын англадыкъ,
Ким къызны да тюшме гьазир артына,
Аз замандан шекленме зат къалмады,
Кёп терслигин билдик таныш къатындан.

Ягьына чанг къондурмайлы сакълардай
Яшатса да, акъча этди этерин,
Иш чыкъмады биз оьзлени макътардай,
Аллагь бизге гёрсетмесин бетерин.

Уьй юрютдюк, сююнердей къайынлар,
Гёнгюн англап соравсуз да, сёзсюз де,
Авур гёрмей, кёп болса да намуслар,
Тюгюлбюз деп амалсыз да, оьксюз де.

Къызардашлар бирчеликде иш гёре,
Бир-биревню янын тутуп якъладыкъ,
Болар йимик оьрлюклеге етмеге,
Атыбызгъа чанг къондурмай сакъладыкъ.

Ноябр 2022