Мугьаррам – йыл янгырагъан ай

 Белгили экени йимик, арбагюн, июль айны 19-нда, мугьаррам айны геливю бусурманлар учун гьижра булан янгы 1445-нчи йыл башланды. Шо тархны гьисапгъа алып, бу гезик мугьаррам айны сыйлылыгъы ва оьрлюгю гьакъында бизин охувчулагъа баянлыкъ бермекни тийишли гёрдюк.

 Шо гьакъда айта туруп, мугьаррам айда этилген яхшы ишлери саялы Яратгъан Есибиз Къудратлы Уллу Аллагьны янындан гьар ким де айрыча шабагъатланагъанын эсгермеге тюше. Алимлер токъташдырагъан кюйде, мугьаррам рамазан айдан сонг инг сыйлысы гьисаплана. Мугьаррам айда Ашура гюн белгиленегенлик булан да ону сыйы-гьюрмети артагъанын айрыча айтмагъа тийишли. О мугьаррам айны 10-нчу гюню гьисаплана, бу йыл жумагюн, июль айны 28-не рас геле.

Аллагьутаала Ашура гюн Атабыз Адам Пайхаммарны яратгъан. Шо гюн женнетге де гийирген ва хатасына этген товбасын да Ашура гюн къабул этип гечген. Аршны, Курсну, кёклени-ерлени, айны, гюнню, юлдузланы, женнетлени Аллагь Ашура гюн яратгъан. Ашура гюн Ибрагьим Пайхаммар тувгъан. Шо гюн Ол отдан да къутулгъан. Шо гюн Яратгъан Есибиз Къудратлы Уллу Аллагь Муса Пайхаммарны ва ону халкъын къутгъаргъан, пиръавун буса батылып оьлген. Иса Пайхаммар тувгъан. Шо гюн Аллагь ону кёклеге де чыгъаргъан. Идрис Пайхаммарны Ашура гюн Аллагь уллу даражалагъа гётерген. Нугь Пайхаммарны гемеси Жуди деген тавда Ашура гюн токътагъан. Сулайман Пайхаммаргъа шо гюн уллу пачалыкъ да берилген. Юнус Пайхаммарны шо гюн уллу чабакъны къурса­гъындан чыгъаргъан. Юсуп Пайхаммарны къуюдан да чыгъаргъан. Аюб Пайхаммар сынавларындан къутулгъан. Биринчи кёкден ерге тюшген янгур Ашура гюн болгъан.

Шу айда, айрокъда Ашура гюн ораза тутса яхшы. Магьаммат Пайхаммарны (а.с.) гьадисинде де шо гьакъда: «Ораза тутмакъ учун рамазан айдан сонг лап яхшы мугьаррам ай», – деп айтыла. Шо гюн тутулгъан ораза оьтген йылны гюнагьларындан чайылмагъа ёл ача. Оьзюню асгьабалары Магьаммат Пайхаммаргъа (а.с.) Ашура гюн тутулагъан оразаны гьакъында сорагъанда, ол: «Оьтген йылны гюнагьларын чая», – деп жавап берген болгъан.

Яратгъан Есибиз Къудратлы Уллу Аллагьны яхшылыгъы булан шо гече гьар кимге де зем-зем сувну ичинде киринмеге имканлыкъ тува. «Равзу аль-Фаик» деген китапда шо гьакъда: «Ашура гюнню алдындагъы гече Есибиз Аллагь зем-зем сувну оьзге сувлагъа къоша ва шо гюн киринген гиши сав йыл битгенче аврувлардан аман сакъланажакъ», – деп айтылгъан.

Ашура гюнню алдындагъы гюн де ораза тутмакъ яхшы санала. Ибн Аббас шо гьакъда: «Ашура гюн Магьаммат Пайхаммар (а.с) оьзю ораза тутуп, оьзгелени де шолай этмеге чакъырагъанда, Огъар: “Гьей, Расулуллагь (а.с.), бу чу хачпереслер ва ягьудилер оьр этеген гюн», – деп айтгъанда, Ол: «Аллагь буюрса, гелеген йыл биз тогъузунда да ораза тутажакъбыз», – деген.

Тек артындагъы йыл ­янгыргъанчагъа Магьаммат Пайхаммар (а.с.) дюньядан гетген. Имам аш-Шафии ва ону ёлун юрютегенлер, олай да Агьмат, Исгьакъ ва оьзгелери булай айтгъан: «Мугьаррам айны тогъузунда бары да адамгъа ораза тутса яхшы. Неге тюгюл, Магьаммат Пайхаммар (а.с) Ашура гюн ораза тутуп, тогъузунда да ораза тутмагъа негет этген болгъан».

Имам ан-Навави булай айтгъан болгъан: «Алимлер тогъузунда да ораза тутмакъны бир-нече себеплерин ачыкъ этген:

– тогъузунда да ораза тутгъаны булан ягьудилерден къалышагъан болур;

– Ашура гюн булан то­гъузунда да ораза тутмакъны себеби – жумагюнге де тийдирип ораза тутмагъа яхшы йимик бола;

– шолайлыкъда сакълыкъ бар: айны дурус гёрмеген себепден Ашура гюн янгылыш болмакъ бар ва эгер шолай болуп чыкъса, тогъузунда тутулгъан ораза янгылышны басылта (гьакъыкъатда янгылыш бар буса) ва тогъузу, гертиден де, мугьаррам айны ону бола.

Алимлер гьисап этеген кюйде, мугьаррам айны тогъузунчу, онунчу ва он биринчи гюнлеринде ораза тутмакъ лап яхшы кюю болуп токътай. Неге тюгюл, Магьаммат Пайхаммарны (а.с.) гьадислеримцни бирисинде: «Ашура гюнню алдында да, Ашура гюнден сонг да ораза тутугъуз», – деп айтыла. Оразаны шу къайдада тутгъан адам бу айда бир гюнге артыкъ ораза тутгъан болажакъ. Ашура гюн тутулагъан оразаны негети булай этиле: «Мен негет этдим Ашура гюн Аллагь учун сюннет ораза тутмагъа». Эгер пеленчени тёлеп тутмагъа герек борч оразалары бар буса, ону негети янгыз шо борч ораза тёлевге багъышланмагъа тарыкъ. Шону да негети булай этиле: «Мен негет этдим аввалдан къалгъан рамазан айны оразасын Аллагь учун тёлеп тутмагъа».

Гьюрметли охувчулар, йылдан йыл шу айны ва Ашура гюнню сыйлылы­гъын да билип, Оьзюню разилигин алагъан яхшы амалланы этмеге Аллагьутаала бизге барыбызгъа да кёмек этсин!

Ашура гюн охулагъан дуа

Башлап 70 керен шу дуа охула:

«Хасбуналлагьу ванигъмаль вакилю

нигъмаль мавля ванигъма ннасыру».

Сонг 7 керен тюпде берилеген дуа охула:

«Бисмиллягьи ррагьманиррагьим. Хасбуналлагьу ванигъмаль вакилю нигъмаль мавля ва нигъма ннасыру. Субханаллагьи мильаль мизани ва мунтахаль ильми ва маблага риза ва зинаталь арши ля мальжаа валя манжаа миналлагьи илля иляйгьи субханаллагьи адада шшафъи вальватри ваадада калимати ллягьи ттаммати куллиха асъалюка (насъалюка) ссалямата бирахматика я архама ррахимина. Валя хавля валя куввата илля биллягьиль алиййиль азыми вагьува хасби (хасбуна) ванигъмаль вакилю нигъмаль мавля ванигъма ннасыру васалляллагьу аля саййидина Мугьаммадин хайри халкигьи ва аля алигьи васахбигьи ажмаина»