Берекети кёп балжибинлер яз гелгенде таладан-талагъа, агъачдан – агъачгъа, бавдан – бавгъа учуп къонуп, гюл-чечекни дагьнили эгинин соруп этеген бал деген сёз мени къулагъыма бир-бирде бав деген йимик нече де арив чалына. Балжибинлер кёп талашып чыгъарагъан балны да, юртлу загьматчы кёп къыйын-тер тёгюп оьсдюрген емиш береген бавну да къыйматы тенг санала болма да ярай.

Бизде, къумукъларда, не буса да бир касбуну, ишни башын тутмайлы, юрютмейли, севрюк айланагъан гишиге: – «О чу хари бал этегенлерден тюгюл эди!», – деп сансымай сёйленегени де негьакъ тюгюлдюр.

Очеркге баш этип пагьмусу да терен, сатырлары да сыралы, оьзю гетсе де аты ва язгъанлары даимлеге эсибизде сакъланажакъ халкъ шаирибиз Магьаммат Атабаевни «Айлана» деген шиърусундагъы таъсирли сёзлерин алгъанымны маънасы ёкъ тюгюл. Мен сизин ювукъдан таныш этме сюеген Магьамматрасул Акаев де рагьмуну урлукъларын, ярыкъны шавлаларын чачагъан шаирибиз йимик, янгыз яхшы муратлагъа къуллукъ этип, яшавну кёп дынкъларындан оьтюп, аччысын ютуп, татлисин гётерип, яхшысы булан яманын башдан гечирген улан.

Буса да ол, шо мен таныйгъан яш заманында йимик, таза сакълангъан, оьмюрюн ким-ким де сукъланма болардай арив юрютюп де тура. Чинкдеси ол яшда танглагъан касбусун бажарывлу кюйде юрютген, оьзюнден гьасил болмай сав пачалыкъда «янгыртып къурув» гьаракат башлангъанда, асгерчи болуп гьалал къуллукъ этген, пенсиягъа чыкъгъанда буса, яшдагъы нюдюрюмню яшавгъа чыгъармай къойман деп айтып, алай арив емиш тереклер орнатып, бав оьсдюрюп, къуллугъун кютюп чалыша.

Магьамматрасул Акаев – капиркъумукълу Абдулланы ва Салигьатны етти яшлы уллу агьлюсюнде тувгъан дёртюнчю авлети. Шо себепден болма ярай, ол яш чагъынданокъ уьй ва абзар къуллукъгъа байланып, загьматны сююп оьсген. Школа чагъында спортну тутушуп ябушув къайдасы булан иштагьлангъан. 10 классны лап яхшы къыйматлар булан битдирип, Магьачкъаладагъы политехника техникумну холодильниклени касбучу-ларын гьазирлейген бёлюгюнде охугъан. Асгерде къуллукъ этме чакъырылып 1982 – 1984-нчю йылларда гьава-десант асгер бёлюк­лерде уьлгюлю къуллукъ этген ва старший сержантны чинында ата юртуна къайтгъан. Буйнакск шогьардагъы сют заводда касбусуна гёре бир йыл ишлеген. Сонг ата юртуна къайтып, совхозда сувчу, устахананы заведующийи, авлакъчылыкъ бригаданы бригадири болуп ва оьзге тюрлю къуллукъларда иш юрютген.

Колхозлар-совхозлар тозулгъанда ону офицерлер гьазирлейген курслагъа чакъыралар. Уьч айдан ол младший лейтенант чин ала, запасдагъы кюйде старший лейтенантгъа ерли гётериле. 1995-нчи йыл запасдан асгерде чакъырыла. 1997-нчи йыл заочно охума тюшюп, Москвадагъы юристлер гьазирлейген институтну Буйнакскидеги филиалын битдире. 2001-2002-нчи йыл Краснодар крайдагъы инженер-сапёр полкда юрист болуп къуллукъ эте. Мычыгъыш республикада юрюлген дав агьвалатланы ортакъчысы. «Къайратлы къуллугъу учун» деген медаль булан савгъатлангъан. 2006-нчы йылны ахырында майор чинында отставкагъа чыгъа. 2008-нчи йылдан 2016-нчы йыл болгъунча Магьамматрасул Буйнакск шагьардагъы насос станцияда старший оператор болуп да загьмат тёге.

Бир вакътиде Капиркъумукъ юртну «Осман бав» деген авлагъында агьлюсюне берилген 80 сотух ерге бала тереклер орнатып, дёрт де ягъын бегетип къуллукъ этме башлай. Гьали ону «Осман бавда» 250-ге ювукъ гьар тюрлю емиш береген тереклери бар. Бавну дёрт янында – алай арив бой салып оьсюп гетген къоз тереклер. Магьамматрасул Акаев хабарлай­гъангъа гёре, тереклер де адамлар йимик, оьзлеге къуллукъ этгенге гёре емиш де берелер.

Йыл-йылгъа ошамай. Оланы бир-бир йыллар уьч-дёрт керен сугъарма тюше, эки керен бутама, дёрт-беш керенлер дарман урма герекли гезиклер бола. Тереклени тюбюн даим таза сакъламаса да бажарылмай. Бу «Осман бавда» жие булан кюреге, алма булан гьармут нече де арив бите. Гьайва да яман болмай.

Магьамматрасул бавну бир башында яйны яллавунда янтайып ял алма болар йимик гиччирек уьй де тургъузгъан. Бавгъа къуллукъ этме тарыкъ-герек алатлары да шо уьйню ичинде бола.

– Арив балы-гюлю чыгъып бишген емишни оьз заманында жыйма бажарыламы?- деген соравума ол, иржайгъан гьалда: -Озокъда, къардаш-къурдашны кёмеги тиймесе де болмай. Алданокъ билдирип чёпленген емишни уьйденокъ сатып алагъанлар да бар. Кёп болса юрт базарлагъа да элтебиз. Емишни аслам пайын садагъа гьисапда да уьлешебиз,-деп жаваплана.

Муна, гёресиз, терек орнатгъан, бав салгъан адамны яшаву да яшгъарып, чечек ачып турагъанда йимик боладыр. Дагъы ёгъесе аты да, хаты да белгили халкъ шаирибиз Магьаммат Атабаев:

Гьар адам бир терек орнатса,

Терекден толажакъ дюнья,

Бир уллу, бир уллу, бир арив Бав болуп къалажакъ дюнья, – деп, ташны къазып язгъандай сатырлардан йыр этип савгъат гьисапда наслулагъа къоймас эди.