Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)
Меню YOLDASH.news МаълуматларКъайгъырыш КъутлавларDAG.newsВ ДагестанеВ РоссииИнтервьюВ миреНа КавказеГлава РДНародное СобраниеПравительствоМинистерства и ведомства Муниципалитеты In memoriamНовости спортаГод культуры безопасности Выборы - 2018ЧЕ-2018 Kaspeuro2018"Времена"ИнфоблокПолитикаИсторияКультураЛюди и время НаукаНовые книгиАчыкъ сёзАналитикаЖамиятПолитика.ЭкономикаБаянлыкъДин ва яшавЖамият низамИлмуTürk dünyasi Савлукъ ЭкологияЮртлар ва юртлуларЯшёрюмлер МаълуматАнтитеррорБирев де унутулмагъан...СапарМаданиятАдабиятКультура ожакъларБилимИнчесаният Къумукъ тилКроссвордМасхараларТеатрЯнгы китапларЯшланы дюньясы Спорт ярышларЕдиноборства Развитие спортаСоревнованияФК «Анжи» МедиасфераО газетеО сайтеСМИФото дняНаши партнерыНаши спонсорыСотрудникиНаши авторыАфишаГалереяРекламаЮбилейный номер
Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)
«БИЗ БЕЛГИСИЗ ТАС БОЛМАГЪАНБЫЗ…»

«БИЗ БЕЛГИСИЗ ТАС БОЛМАГЪАНБЫЗ…»


39 Игитни атын тапгъан

 

– Бу гезик мен давда есир болгъанланы, немислени туснакъларында оьлгенлени гьакъында маълуматлар жыя­ман, – деди. – Мен шо ахтарывланы Хасавюрт районну башчысыны орунбасары Вагьит Къасимов булан бирликде башладым. Шолар булан янаша савгъатлагъа гёрсетилген, тек шоланы алмай оьлген 15 минг дагъыстанлыны атларын  жыйгъанбыз ва Уьстюнлюкню 70 йыллыгъына китап этип чыгъарма сюебиз. Шолай да, ахтарывланы натижасында мен Совет Союзну Игити деген атгъа гёрсетилип, белгисиз себеплеге гёре берилмей къалгъан 39 дагъыстанлыны атын да тапгъанман.

Гьали Интернет булан ишлеме имканлыкълар бар. Алда биревню гьакъында маълумат тарыкъ буса, архивлеге кагъыз яза, сонг айлар булан жавап гёзлей эдик.

Артдагъы 2 йылны ичинде немислени туснакъларында азап чекгенлер ва шонда гечингенлер Интернетге салынып тура. Оланы кёбюсю уьйлерине  дав йылларда «Белгисиз тас болгъан» деп кагъызлар йиберип къоя  болгъан. И. Медведевни бир шиърусунда шону гьакъында бек арив айтылгъан:

Ёкъ! Мен белгисиз тас болмадым

Яраланып, мен есир болдум.

Мен къолгъа бармадым, Аллагь гёре!

Гючюм чатгъанча ябушдум.

 

Душман бизге Ватаныбызны унутмакъны буюрса да,

Ватаныбыз бир экенни эсде сакъладыкъ.

Ватаныбыз бизин унутса да,

Ёкъ! Мен, белгисиз тас болмагъанман,

Мен, яра тийип, есирликге тюшгенмен.

 

Уланына 6 гюн болагъанда

 

Шолай белгисиз тас болгъанланы  бириси кёстекли Батырбек Гьюсейханович Мамиев де дюр.

Б.Мамиев 1914-нчю (бир-бир ерлерде 1916-нчы йыл деп язылгъан) йылда Кёстекде тувгъан. 1938-нчи йыл болгъанча ерли колхозда ишлеп тургъан ва шо йыл эндирейли Илмухан Идикова булан уьйлене.

1939-нчу йыл 20-нчы ноябрде уланы Гьюсейхан тувуп 6 гюн болгъанда Батырбекни Къызыл Армияны сыдыраларына чакъыра. Ону Ленинград округда токъташгъан полкгъа йибере.  Шо заманда буса совет-фин дав юрюлюп турагъан вакъти болгъан. Тезликде яш солдатны  уьйретип, шо давгъа сала.

105 гюнлюк къышлыкъ давда Батырбек бир ай дав эте. Давланы бирисинде ону онг къабургъасына яра тие ва ол госпитальгъа тюше. Къолай болгъанда Батырбекге уьюне барма 10 гюнлюк отпуск бере. Ол уьюне 1940-нчы йылны январ айында геле. Дос-къардаш жыйыла. Агъалары Абдулатип ва Абдурагьим , къызардашлары Гьюлеймат ва Сакинат, Эндирейден къатыныны къардашлары да геле. Огъар юртдан давда болгъанланы биринчиси деп айтма да ярай. Шону учун да булардан къонакълар таймай, гьариси бир зат сорай.

Янгыз къалгъанда, оьзю асгерге гетгенде оьсген яшына уллу сююнч булан къарай, ону дагъы гёрмежегин билегенде йимик, къучагъына ала, ону булан сёйлей. Отпусканы заманы нече де тез гете.

Европаны дам-дагъырын чыгъарып турагъан немислер бирини арты булан бирдагъы пачалыкъны елей ва Совет Союзну дазусуна ювукъ бола. Батырбек де дос-къардашгъа гьалны англата, тезде дав болмаса да,  тюртюшюв болажагъын айта.

Бирдагъы да дос-къардашгъа Батырбекни асгерге узатма тюше. Ол агьлюсюне: «Ким биле не болагъанны, яшны языкъ этме. Мен къайтып гележекмен, мени гёзлеп туругъуз», – дей. Дос-къардашы, айрокъда уланы Гьюсейхан, ону кёп йыллар гёзлежек ва излежек. Не кагъызлар язса да, не ерлеге сораса да, атасыны гьакъында бир зат да билмей йыллар гете.

Батырбек оьзюню асгер бёлюгюне къайта, ондан уьйге ва дос-къардашгъа кагъызлар яза, суратлар йибере.

1941-нчи йыл 22 -нчи июнда немис асгерлер Совет Союзгъа хапарсыздан чапгъын эте. Батырбек Мамиев асгер къуллугъун кютеген 235 -нчи сапёр батальон шо гюнлерде яйлыкъ лагерде болгъан ва сувдан оьтюп душмангъа къаршы турув деген уьйренивлер оьтгере болгъан. Булар чапгъын чы нечик де, оьзлер адамшавлу дав этип де битгенче, есирге тюше.

 

Есирлик

 

Немислер, юртланы ва шагьарланы яллата туруп, алгъа гьитине. Брест областны Дрогичин деген шагьарыны боюндагъы 28-нчи атышывчу корпус да  къуршавгъа тюше. Яйлыкъ лагерлеге барагъанда, айтардай савут алынмай­гъангъа гёре, бир эки де атышып битгенче, асгер есир бола.  Есирлени арасында 28-нчи атышывчу корпусну 235-нчи сапёр батальонуну старший сержанты Батырбек Мамиев де бола.

Дав башлангъандан берли Батырбекни дос-къардашы гьар гюн дегенлей Батырбекден кагъыз гёзлей. Арадан 3-4 ай гетип,  агьлюсю Илмухангъа къара кагъыз геле. Шонда буса: «Сизин эригиз Батырбек Мамиев 1941-нчи йылны июль айында белгисиз тас болгъан», – деп язылгъан. «Оьлген» деп язылмагъангъа гёре, жыйылгъан дос-къардашы бир-бирине маслагьат эте.

Давну экинчи йылында Илмухан уланы Гьюсейханны да алып Кёстекден Эндирейге геле. Уьйде оьзюнден гиччи Шарабдин, Камалдин, Багьавдин ва гиччи къызардашы Зайрат къалгъан чы. Олагъа къарав тарыкъ. Уллу къызардашы Зугьра буса Узунотарда эрде. Оьзюнден гиччилени ашатмакъ-яшатмакъ учун ерли колхозгъа ишге чыгъа.

 

Атагъа умут эте туруп...

 

Нечик де, дав йылланы булар уллу къыйынлыкъда битдире. Солдатлар давдан къайтма башлай. Парахат яшав башлана. Тек Илмуханны ва уланы Гьюсейханны юреги парахат болмай. Кёп заман кагъыз алмай тургъанлар да, «белгисиз тас болгъанлар да» къайтып къалагъан гезиклер болагъангъа, буланы юрегинде умут яшап тура. Илмухан да  савунчу болуп колхозда ишин давам эте. Уланкъардашларын уьйлендире, къызардашын эрге бере. Гьюсейхан Эндирейде 7 класны битдире.

1963-нчю йылда ол анасы булан Хасавюрт шагьаргъа гёче. Гьюсейхан «Промжилстрой» бирлешивде, анасы буса комбикорма комбинатда ишлей. Шонда ишлейген Асиятны ол уланына ала ва муна 50 йыл олар бирге татывлу агьлю де къуруп яшайлар.

Гьюсейхан гиччиден берли атасы барлагъа сукъланып оьсе ва нечик буса да атасыны талигьин билме сюе. Ол башлап, 1958-нчи йылда, оборона министерлигине, сонг архивлеге, военкоматлагъа кагъызлар яза. Барындан да «белгисиз тас болгъан» деп кагъыз ала. Эрини гьакъында бир зат да билмей, Илмухан 1972-нчи йылда, 55 йыллыкъ чагъында гечине. Шо замангъа Гьюсейхан асгерде къуллукъ этип къайта. Сонг Каспийск шагьарда къурулуш училищени бите,  Архангельск шагьарда таш уста болуп ишлей. Шолай да, ол Алтай крайда да ишлей. Артда ол Магьачкъалада къурулуш техникумну, сонг политехника институтну битдире.

            Ол «Дагстрой» бирлешивде пенсиягъа чыкъгъанча инженер-къурувчу болуп ишлей. Шондан сонг да тюрлю-тюрлю ерлерде 2008-нчи йыл болгъанча ишлей. Агьлюсю Асият булан 4 къызны тарбиялай.  Къызлары Ума, Марзият, Къыстаман ва Асият билимли болалар, агьлюлер къуруп яшайлар. Олар да бир вакътиде атасына кёмек гьисапда тюрлю-тюрлю ерлеге кагъызлар яза.  Бир ерде де Батырбек Мамиевни гьакъында айтылмай.

– Бары да затдан умут уьзгенде, атам табылып къалды, – дей Гьюсейхан. – Бир гюн хоншу къатын Зумурут «Новое дело» газетни алып гелди. Шонда «Касимовну списоклары» печат этилинген болгъан. «Шонда язылгъан 1916-нчы йылда тувгъан Натарбек Хусейнович Мамиев сагъа къардаш боламы?» – деп сорай. Къагъып алдым къолундан газетни. Атын башгъа язгъан буса да, билдим: шо мени атам. Ичим гююп гетди. Эртенинде район администрациягъа Вагьит Касимовну янына  бардым. Ол да компьютерде бары да затны гёрсетди ва барма сюйсе не ёллар барны да англатды. Бизде уьйде атамны красноармеец вакътисиндеги 1940-нчы йылда чыкъгъан сураты бар эди. Яппа-яш. Есирликге тюшгендеги карточкадагъы суратында буса, оьзюне 28 йыл бола буса да, ол къарт гиши йимик гёрюне эди.  Шо ахшам, нетип де, атамны къабуруну уьстюне барма сюегенимни яшлагъа да билдирдим.

 

273-нчю номер булан

 

Германиядагъы Айзанах деген шагьаргъа Гьюсейхан, агьлюсю Асият, къызы Женнет ону эри Арсланны машини булан гетелер. Адатгъа гёре Кёстекден топуракъ да, сув да алып баралар.

– Биз шо шагьарда есир болгъанлар гёмюлген ерни тез тапдыкъ, – деп давам эте лакъырын Гьюсейхан. – Шондагъы къардаш къабурларда юрюп болмай шайлы заман турдум. Шо къабурлагъа немислер бек арив  къарав болдура. Бары да ерде яшыллыкъ бар. Таза. Шо къабурларда 50-ге ювукъ таш белги салынгъан. Гьар белгини тюбюнде 18-24 адам гёмюлген ва уьстлерине гёмюлгенлени атлары да язылгъан. Атама дуа охудукъ, къабуруна топуракъны ва сувну тёкдюк, шондан да топуракъ алдыкъ. Юрегим парахат да болду.  Уьйге гелгенде мавлет этдим, Эндирей къабурлагъа таш белги де салдым ва топуракъны тёкдюм.

– Атагъызны карточкасын гёргенде не гьислер гелди?

– Къаркъарам зириллеп гетген эди. Бизде атамны уллу этилинген башында буденновкасы да булангъы  сураты бар эди чи. Карточкада буса, огъар 28 йыл бола буса да, 50-60 йыллыкъ адам йимик чыкъгъан.  Эки де суратны арасында 2 йыл бар. Шондан таба билдим атам есирликде бек  къыйналгъанны. Немисчадан гёчюрегенде ону атын бираз алышдырып язгъан.

Карточкада язылгъан кюйде, атам есирликге 28-нчи июльда тюшген. Ону бир лагерден башгъа лагерге 8 керен чыгъаргъан: башлап 333-номерли лагерге ол 7-нчи ноябр­де тюшген, 21-нчи ноябрде башгъасына, 1942-нчи йыл 30-нчу сентябрде ол сегизинчи  – Айзанахда ерлешген Афлаг 111-А лагерге чыгъарыла ва 273 номерни юрюте. Ол шонда багъыр иритеген бек зараллы заводда ишлеген. Шолай заводларда адам 4-9 ай ишлеп бола дей, сонг оьле.  Атам да 1942-нчи йыл ноябрде гечинген.

Мен атамдан уьч керен уллуман.  Ону оьмюрюн де Те­нгир магъа берип къойгъандыр. Мен чи атамны гьа­къында билдим. Къабурун гёрдюм. Билип болмай гьасирет болуп нече-нече адам бу дюньядан гетгендир.

Мен гьали оьлсем де, юрекде гьёкюнч къалмады. Етишип гелеген Уьстюнлюкню 70 йыллыгъы болгъанча дагъы да кёп адамланы атлары аян болгъанны сюе эдим. Адамларына ондан артыкъ савгъат болмас эди.

 

 

 

Гебек КЪОНАКЪБИЕВ,

оьз мухбирибиз.

СУРАТЛАРДА: Батырбек Мамиев: эки де суратны арасында 2 йыл бар; Гьюсейхан Мамиев  къызы Женнет булан ортакъ къабурларда.

 


Количество показов: 548
12.09.2014 13:42

Возврат к списку









AlfaSystems massmedia K3FN2SA
Рейтинг@Mail.ru Яндекс.Метрика Бесплатный анализ сайта