Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)
Меню YOLDASH.news МаълуматларКъайгъырыш КъутлавларDAG.newsВ ДагестанеВ РоссииИнтервьюВ миреНа КавказеГлава РДНародное СобраниеПравительствоМинистерства и ведомства Муниципалитеты In memoriamНовости спортаГод культуры безопасности Выборы - 2018ЧЕ-2018 Kaspeuro2018"Времена"ИнфоблокПолитикаИсторияКультураЛюди и время НаукаНовые книгиАчыкъ сёзАналитикаЖамиятПолитика.ЭкономикаБаянлыкъДин ва яшавЖамият низамИлмуTürk dünyasi Савлукъ ЭкологияЮртлар ва юртлуларЯшёрюмлер МаълуматАнтитеррорБирев де унутулмагъан...СапарМаданиятАдабиятКультура ожакъларБилимИнчесаният Къумукъ тилКроссвордМасхараларТеатрЯнгы китапларЯшланы дюньясы Спорт ярышларЕдиноборства Развитие спортаСоревнованияФК «Анжи» МедиасфераО газетеО сайтеСМИФото дняНаши партнерыНаши спонсорыСотрудникиНаши авторыАфишаГалереяРекламаЮбилейный номер
Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)

Яшав учун ябушув (очерк)




Исрапил ИСАЕВ





Эсделикни ташына: «Ватандашлар! Шу адамны сююгюз. Ол сизин абурлай эди ва кёп сюе эди», – деп язылгъан.
Тюнегюн Къарабудагъгентден къайтагъанда врач Николай Насибянны шо эсделиги эсиме гелди. Хирург Исрапил Исаев булан ёлугъуп гетип бараман. Бу биринчи ёлугъув тюгюл. Шо ёлугъувлардан бир-экисин язмагъа токъташдым.
… Больницаны къапусуну алдында уьчев гёрюндю. Оланы бири акъ халат гийген – хирург Исрапил Исаев. Экевю буса – къатынгиши ва ону къызы. Къызны анасы даргиче Исрапилге бир затны гьакъында таъсирли лакъыр эте. Ону гёк гёзлеринде гёзьяшлар аласлана. О къатынны иржайгъан кююне къарап, шо ­гёзьяшлар шатлыкъны белгилери деп ёрайсан.
Къумукъ улан огъар даргиче жавап къайтара. Анасы йимик гёк гёзлю къызъяш да иржайгъан. Къызъяшны анасы айтагъан сёзлени англамайман, тек шекленемен: Исрапилге разилик билдиреми экен деп эсиме геле. Исрапил шо къызъяшны оьлюмден къутгъаргъанны мен геч-геч билдим.
– Нечик къутгъардынг, айт хари, – деп Исрапилден тилеймен.
– Айтма чакъы зат ёкъ, – деп, ол къолларын яя. – Ким де этип болар йимик простой операция.
– Оьлюмден къутгъаргъансыз чы?
– Бу гезик къутгъардым, – деп, Исрапил китапдан оьзюне тарыкъ сатырланы излей.
– Бирдагъы гезик оьлежекми? – деп авзумдан чыгъып гетди.
– Даим дюньяда яшап турмас чы, – деп, Исрапил кюлей.
– Герти. Къачан оьлсе де, озокъда, оьлежек.
– Оьлежек. Тек оьлюмню де нече тюрлюсю бола, – дей Исрапил. – 70–80 йыллар яшап, къарт болуп оьле­ген оьлюм башгъа, яш ва жагьил заманында тарыкъсыз себеплерден оьлеген оьлюм башгъа. Экинчи къайдадагъы оьлюмню биз, врачлар, алдын алмагъа гьаракат этебиз. Гьалиге кёбюсю гезиклер биз уьст болабыз. Сени алдынг булан гетген къатынны къызын да оьлюмден шолай къутгъардыкъ.
Сонг Исрапил, адамны оьмюрюн узакъ этме де, савлукъну болдурувда врачланы гьаракаты гьакъда да ла­къыр башлады. Амма медсестра Патимат ону лакъырын бёлдю: «Тюнегюн операция этилген адам Исрапилни гёрмеге сюе…»
Мен кабинетде янгыз къалдым. Ол сав этген адамлардан оьзюм таный­гъанланы гёзден гечиремен. Эгер гьакъ юрекден ишлесе, янгыз бир адам да инсанлагъа нечакъы яхшылыкъ этмеге бола.
Исрапилге ва ону йимик яхшы врачлагъа Николай Насибянгъа йимик эсделик салынгъан деп эсиме геле. Гертилей де, врачлар сав этген нечесе юзлер булан адамлар юрюп айлана, ял ала, эркин элибизде къайратлы загьмат тёге. Къой, шолар шайлы оьмюр сюрсюн ва Исрапил йимик бажарывлу врачлар учун жанлы эсделиклер гьисапда яшавну татывун толу кюйде сезсин.
…Язбашны баш гюнлери. Орамда гиччи яшлар гёрюне. Олар оюнгъа шончакъы къызышгъан чы, эки ягъындагъылар той этсе де къулагъы ёкъ.
Шу вакъти къызъяшланы бири, къурсагъын тутуп: «Ай-вай, мама-ма!» – деп олтуруп къалды.
– Дина, не болду сагъа? Дина, къурсагъынг авруйму? Дина, маманга айтып гелейими? – деп, гьариси бир затны айтдылар…
Муна Дина уьйде ятгъан, къаркъарасы гююп бара. Анасына биргине-бир къызы эки-уьч сагьатны ичинде азып битип барагъандай гёрюне. Амалдан гелип докторгъа айтма да сюймей, дарман ичме яда уколгъа чыдама чакъы не къаркъарасы бар? – деп ойлаша ана.
Авул-хоншу гёрме гелме башлады. Олардан кёплери къакъашуралы врач уланны чакъырып къаратма маслагьат этдилер.
Къызы сувъяравун этип болма­гъанда, анасы бирден-бир гьалек болду.
– Больницагъа элтейик, – деди Исрапил къарагъан сонг. – Гиччи-гиччи бир операция да этербиз, саппа-сав болажакъ…
Исрапил операцияны енгил этип айтма сюйсе де, анагъа ол авур тийди. Врач бичакъ булан къызыны уьстюне барагъанны гёз алгъа гелтирме де къоркъду. Ана, оьзю уьйде аш гесеген бир залим бичакъны эсге алып, къызын бавруна басды. Исрапил буса ананы рагьатландыра:
– Сагъа къызынг аявлу йимик, бизге де гьар адамны жаны аявлу. Энни биз хасапчылар тюгюлбюз чю. Мурат – къызынгны сав этмек … рази болсанг. Операциягъа гьазирлейгенде Дина Исрапилни иржайгъанын гёрюп, ушаныв сёзлерине исинип: «Мен дагъы гюнге сав болажакъманмы?» – деп сорай.
– Озокъда, боласан, Дина, саппа-сав боласан, – деген жавап къызъяшны къоркъмакълыкъдан къысылгъан къаркъарасын бираз рагьатландырды.
Гьали-гьалилерде орам булан гетип барагъан Динаны Исрапил магъа гёрсетди.
– Шо заман Динагъа операция этгенден эсе, – дей Исрапил, – ону анасы булан оьтгерген лакъырым къы­йын эди. Медицинагъа инанмайгъан, янгыз Аллагьны эсгерип турагъан адамлар булан лакъыр этме айрокъда къыйын бола. Сёйлейген сёзлеринг бошуна гетегенни билгенден сонг, оланы айтмагъа ким сюе?
Исрапил буса, хирург алатларын тийишли къоллайгъанда йимик, аврувлар булан лакъыр этивде гьар сёзню тарыкълы еринде къолламагъа биле. Ол оьзюню касбусуна он уьч йыллыкъ заманындан берли гьазирлене геле.
Къайсы буса да бир касбугъа ес болма гьар-бир адам къаст эте. Тек, о касбугъа ес болгъан сонг, нечик ишлежегин яда касбу учун нечик хасият, къаркъара гюч тарыкъ болагъанны, нечик шартларда яшажагъын гёз алгъа гелтирмейгенлер ёлугъа. Адам ёлгъа чыкъгъан сонг, оьзю тюшген ёл не ерге элтегенни яхшы кюйде билме герек тюгюлмю? Исрапил Исаев чи яш заманындокъ, оьзю тюшген ёл не ерге элтегенни, мурадына етгинче, етгенде де нечик къыйынлыкълагъа къаршы болажагъын билген.
Ватан давну къагьрулу йыллары. Яй айны ели жансыз орамдагъы саламланы къувалап айлана. Къа­къашура юртну Ягъаравулуну була­гъына ете гелеген къараявуз, арыкъ, кирпини йимик биз-биз болуп эретургъан чачлары булангъы яш гёрюндю. Ол эки де ягъына бирер сумка такъгъан. Бу яшёрюм почтальон экенни юртлулар биле. Ону бир сумкасыны авзундан чыкъгъан «Правда» газетлер бар. Экинчи сумканы белбаву яшны къаркъарасына гёре тюгюл – узун. Бу сумкада нашатыр спирт, йод, айрокъда гесилген ери барланы байлама марли ва оьзге дарманлар бар. Яш алгъасагъан сайын, узун сумка тизлерине бек тие. Ол гёрюнгендокъ, орамдагъы къатынлар сююне. «Гел, балам, гел, яшым, чалт бол, аявлум», – деп, ер-ерден къычырып йиберелер.
Къатынлар кагъызларын да Исрапилге охута. Исрапил бир къатынгъа эрини савлугъун айтып шат этип тура буса, оьзгесине яман хабар айтма тюше.
Къатынлагъа къошулуп Исрапил де йылай.
– Шо йыллар, – дей Исрапил, – нечесе къатынлар къара гийди, акъ явлукъ байлады. Авур къайгъысын загьмат булан басылтмагъа, унутмагъа гьаракат эте эдилер.
Къатынланы юрек ярасына эм этип болмаса да, оланы оракъ гесген ярасын байлап, армиягъа язылгъан кагъызланы да алып, Исрапил юртгъа багъып тербене эди.
Исрапил онунчу класны битдирип, медицина институтгъа тюше. Энни ол ким болажагъын билип рагьатлана, амма нечик врач болажагъы буса белсенип охума, охуп алгъан билимин яшавда къолламагъа борчлу эте.
– Институтгъа тюшмеге экзаменлер берегенде, – дей Исрапил, – бир муаллим айтгъан сёзлер эсимде бар. «Медицинский институтгъа тюшме гелгинче юз керен ойлашыгъыз, – деген эди ол. – Институтгъа тюшген сонг, яшавугъуз сизин ихтияры­гъызда тюгюл – халкъгъа да ортакъ». Кёп арив ва герти сёзлер. Шу сёзлени институтгъа гиреген эшикни уьстюне язып къойма ярайгъанны йигирма йылдан къолай иш сынавум магъа исбат этген.
Арадан хыйлы йыллар гетсе де, Исрапил къайтып-къайтып муаллимлени гьакъ юрекден эсге ала. Айрокъда М. А. Винковский ва Р. П. Аскерханов лакъыр арада кёп эсгериле. – Магъа бугюнлерде де, – дей Исрапил, – Рашит Пашаевични насигьатлары, ол айрыча усталыкъ булан этеген операциялар ругь бере ва яхшы ишлеме борчлу эте.
Сонг Исрапил артдагъы йыллардан бир мисал гелтире.
1974-нчю йыл Исрапил Дагъыс­танны хирургларыны жыйынына чакъырыла. Шонда ол бронхиальный астма аврувну сав этивге ба­гъышлангъан темагъа доклад эте.
Бу доклад оьзю этген операциялагъа асасланып язылгъан саялы, бек жанлы оьтген. Р. П. Аскерханов буса Исрапилни бу ишине яхшы къыймат берген. Берилген багьа булан ругьланып, Исрапил бу тармакъда ишин узатып тура. Сав болуп чыкъгъанлардан ва операция этдирме сюегенлерден Къарабудагъгент районну А. Вишневскийни атындагъы орамына хирург Исрапил Исаевге гелеген кагъызланы санаву кёп. Волгограддан В. Л. Попов, Къалмукъстандан А. Чернихов, Тюмен областны Тобольск шагьарындан М. Г. Теков, Таганрог шагьардан Я. С. Шустер, Бакю шагьардан В. Козлов, Москва шагьардан А. Н. Елагина язгъан кагъызлар шолардан санала.
Муна биз бирдагъы керен Исрапилни уьюнде къонакълыкъдабыз. Огъар мен оьтген иш гюнню гьакъында сорайман. Ол, бугюнгю операциясы гьакъда хабарлай туруп, телефонгъа къолун узатды. Операция этилген адамны гьалы яхшы экенни билгенде, савгъат алгъан яш йимик шатланды. Сонг Исрапил магнитофонну салды. Энни биз янгы макъамгъа тынглайбыз. Бу буса – Исрапилни гезикли янгы макъамы. Ол язгъан макъамлар радиодан берилегени, чебер иш гёреген коллективлерде йырланагъаны хыйлы йыллар бола. «Биз докторларбыз», «Булакъны башына гел», «Ана элим» деген йырлар тезде язылгъан буса да, бугюнлерде де йырлана.
«Биз докторларбыз» деген йырны сёзлерин де, макъамын да Исрапил язгъан. Шиърулар язмакъ, язгъан шиъруларына гёре макъам чыгъарып йырламакъ – Исрапилни экинчи касбусу. Исрапил шиъруларында халкъны къурч загьматын, халкъны арасындагъы дослукъну йырлай. Оьзю загьмат не экенни англайгъан Исрапил:
Оьсмейгендей тамурсуз
Оьсюмлюкню тереги,
Загьмат да, гьона, шолай
Къаркъараны гереги, – деп яза.
Бу тармакъда да врач Исрапил Исаев яхшы уьстюнлюклеге етишгени саялы, огъар «Дагъыстанны маданиятыны ат къазангъан чалышывчусу» деген сыйлы ат берилген. Шо агьвалатдан бир-эки йыл алда буса Исрапил Исаевге «ДАССР-ни ат къазангъан врачы» деген абурлу ат да берилген эди. Ол биринчи категориялы хирург да дюр.
Къырда къарангылыкъ бары да ерни еледи. Гече геч вакъти буса да, Исрапилни уьюнде ярыкъ сёнмеген. Балики, ол китап охуйдур яда янгы шиъруну, макъамны уьстюнде ишлеп турадыр.
Эгер бирев гелип ону эшигине къакъса (олай гезиклер ону яшавунда аз болмагъан), Исрапил адамгъа кёмек тарыкъ экенни англап, гьазирлик гёрежек.
Исрапил Исаевич тезден пенсияда буса да, авруйгъан адамгъа кёмек тарыкъ болса, яшав учун ябушув янгыдан башланажакъ.



Магьамматбек Османов.


Количество показов: 894
11.10.2013 15:26

Возврат к списку









AlfaSystems massmedia K3FN2SA
Рейтинг@Mail.ru Яндекс.Метрика Бесплатный анализ сайта