Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)
Меню YOLDASH.news МаълуматларКъайгъырыш КъутлавларDAG.newsНовостиИнтервьюАнонс книгIn memoriamГод культуры безопасности Нацпроекты в РДПамятные датыТеатры и кино"Времена"ИнфоблокПолитикаИсторияКультураЛюди и время НаукаАчыкъ сёзАналитикаЖамиятПолитика.ЭкономикаБаянлыкъДин ва яшавЖамият низамИлмуTürk dünyasi Савлукъ ЭкологияЮртлар ва юртлуларЯшёрюмлер МаълуматАнтитеррорБирев де унутулмагъан...СапарМаданиятАдабиятКультура ожакъларБилимИнчесаният Къумукъ тилМасхараларТеатрЯшланы дюньясы Спорт Единоборства Развитие спортаФК «Анжи» СоревнованияМедиасфераО газетеО сайтеСМИ БАННЕРЫ Наши партнерыНаши спонсорыСотрудникиАвторыАфишаГалереяРекламаЮбилейный номер
Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)

Сан янлы билим берив жамиятны алгъа барывуна ёл ача

Сан янлы билим берив жамиятны алгъа барывуна ёл ача



Билим беривге айрокъда охувчулар да, ата-аналар да бир-бир гезиклерде айсенилик этип къоягъан заманлар гелгенде, билим беривню сан янына айрыча тергев этмеге герек. Билим беривню сан янын артдырыв булан бирче яшлагъа да тынч англашылагъан, муаллимлер учун да гьар тюрлю артыкъ агьамиятсыз ишлеге къуршалмай, гертилей де, гьар минутун, сагьатын охувчулагъа билим бермек учун къоллама болардай имканлыкълар яратылмагъа герек.

 


Бизин республикада билим берив тармакъда четим масъалалар да ва шоланы чечивде етишген уьстюнлюклер яда алгъа багъып алынгъан абатлар да бар. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателини заместители, билим беривге ва илмугъа къарайгъан министри Уммупазил Омарова педагогика къуллукъчуланы август айда оьтгерилген генгешинде эсгерген кюйде, бу йыл билим берив тармакъгъа бир де болмагъан кюйде   бютюн Россияда бары да якъдан тергев этиле.


«Билим берив» деген милли проектни айланасында бу йылдан башлап бизин республикада 10 федерал проектни 7 -си яшавгъа чыгъарыла. Федерал бюджетден РФ-ни просвещение министерлигини конкурсларында уьстюн болуп, Дагъыстангъа 16 миллиард манат акъча маялар берилген. Шону 15,6 миллиард манаты яслилер ва школалар къурмакъ учун пайдаландырылажакъ. Булай уллу проектлер бизин республикада биринчилей кютюле ва гёрсетилген маяланы асувлу къолласын учун айрыча тергевню тюбюнде сакълама тюше.


 

Яшлар бавларында ерлер булан 100 процент таъмин этилмеге герек

 

Яшланы тарбиялав яшдан башланмагъа герек дегенлей, билим берив политикада школа чагъына етишмеген яшланы охутувуна да айрыча агьамият бериле. Яшлар бавларында олар ерлер булан 100 процент таъмин этилмеге де герек. Бу масъалаланы чечмек учун бизин республика «Демография» деген милли проектде ортакъчылыкъ эте. Шону кёмек­лиги булан 2019-2021-нчи йылларда 57 яшлар баву къурулмагъа ва 3 йыллыкъ яшлагъа 9100 ер болдурулмагъа гёз алгъа тутулгъан. Шолай да, 3 йылдан 7 йыллыкъ чагъына етишген яшлар учун да 2020-нчы йылгъа яшлар бавларында 23 минг 127 яшгъа ерлер болдурмагъа гёз алгъа тутулгъан.




Шогъар да къарамайлы, 631 гиччи юртларда 200 минг яшны яшлар бавлары ёкълугъуну себебинден гезикге токътамагъа имканлыгъы ёкъ. Шо себепден яшлар бавларында тарбияланмагъан ва билим алмагъан яшланы биринчи класгъа баргъанда билим якъдан ва школагъа гьазирлигине байлавлу бир йимик имканлыкълары ёкълугъу талчыкъдыра. Министрни айтывуна гёре, бизин республикада яшлар кёп тувагъанлыкъны ва юртлардан шагьарлагъа кёп халкъ гёчегенликни себебинден шагьарларда яшлар бавлары етишмейгенликни тувдурагъанны да унутмагъа тюшмей.


Гертилей де, яшлар бавлары ёкъ юртлар да бар, яшлар бавлары бар буса да, ерлер етишмейген шагьарлар да бар. Яшлар бавларында гезикге электрон къайда булан токътайгъан къайдаланы этгенде, бу чаралар урушбатчылыкъны алдын алывда бир тюрлю алгъа барывлагъа чы гелтирди. Тек артдагъы кёп йылланы узагъында пачалыкъ яшлар бавларында айрокъда шагьарланы яшлары учун ерлер етишмейгенлиги аз болмады.


Далапчы адамлар оьзлени еслигинде яшлар бавлар ачып чалышмагъа башлагъанлы, чарасыз болгъан ата-аналар яшларын шолай яшлар бавларына бермеге борчлу болду. Янгыз Магьачкъалада тюгюл, бизин республиканы бары да шагьарларында далапчы адамлар ачгъан оьз еслигинде яшлар бавлары бар.


Бугюнлерде буса яшлар бавларыны бирдагъы тюрлюсю арагъа чыгъып геле. «Билдинг – яшлар баву» пачалыкъны ва далаплы адамланы бирлешивю булан къурула ва айлыкъ багьасы да оьз еслигиндеги яшлар бавларыны багьасындан аз болуп токътай. Яшлар бавларында ерлер болдурмакъ учун алда яшлар бавлары гьисапда къолланып тургъан ва сонг башгъа къуллукълар учун берилген биналаны къайтармакъны да гьайы этиле.


Шолай да, яшлар бавланы янында ата-анагъа школа чагъына етишмеген яшларын тарбиялавда кёмек болсун учун, къошум билим беривню центр­лары ачылгъан деп билдириле ва бугюнлерде бизин республикада оланы санаву 385-ге етишген деп айтыла.


 

ЕГЭ-ни натижалары яхшылашса да…

 

Артдагъы йылларда билим берив тармакъгъа янгы къошулгъан ЕГЭ охувчуланы да, муаллимлени де, ата-аналарыны да арасында эки янсыллы янашывлар тувдургъан эди. Биревлер рази буса, ЕГЭ-ге кёплер рази тюгюл эди. Онда берилген тапшурувларда да четимликлер бар эди. Гьар йыл сайын бизин Дагъыстан Республиканы охувчулары берген ЕГЭ-ни натижалары оьсе буса да, Россияны башгъа регионлары булан тенглешдиргенде осал. Шону себеплеринден бири де, министрни айтывуна гёре, школаларда муаллимлер етишмейгенлик. Оьтген охув йылда республиканы школаларында 400 муаллим етишмей эди. Муаллимлер кёбюсю юрт школаларда гьисап, орус тил ва адабият, шолай да ингилис тилден етишмей.


 

50 «Юртлу муаллим» чалышма башлагъан

 

Бу масъаланы чечмек учун, Дагъыстан Республиканы Башчысы 2019-нчу йылда «Юртлу муаллим» деген республика проектни яшавгъа чыгъармакъны тапшургъан. Эсгерилген проектге гёре юртгъа гёчюп чалышагъан муаллимге 1 миллион манат акъча бериле ва шо юрт школада 5 йыл чалышмакъны оьзюню бойнуна ала. Бугюнлерде Дагъыстанда «Юртлу муаллим» деген проектге гёре 50 муаллим сайлангъан ва юртлагъа ишге йиберилген. Проектни иши дагъы да узатылажакъ. Неге тюгюл, школаларда муаллимлер гьали де етишмей.




Школаларда муаллимлер етишмейгенликден къайры, муаллимлени алапалары азлыгъы да билим беривде алгъа барывгъа чатакъ сала. Гьатта школаларда алагъан алапалар булан эргиши агьлюсюн таъмин этип болмайгъанлыкъны себебинден гьалиги заманда эргиши муаллимлени санаву да кемиген.


 

Муаллимлерини алапалары 4 процентге артмакъ бар

 

Педагогика къуллукъчуланы алапаларын артдырывгъа да къаралгъан. 2020-нчы йылны башында республика бюджетини маяларындан муаллимлени алапаларын 4 процентге артдырмагъа гёз алгъа тутулгъан. 4 процент, озокъда, къапгъа ямавдай гёрюнсе де, школада ишин узатагъан муаллимлер учун ёкъдан къолайдыр. Гележекде, къачан буса да ерли муаллимлени алапалары лайыкълы кюйде болажакъгъа ва муаллимге пачалыкъны янындан гьюрмет артажакъгъа умут бар.


Билим беривню сан янын артдырывда «Гьалиги заманны школасы» деген федерал проектни яшавгъа чыгъарып къолламакъ да болушлукъ этмеге герек. «Оьсювню точкасы» деген билим берив центрлары да республиканы 42 муниципал къурулувларында иш гёрме башлажакъ. Бу центрларда охувчуланы «технология», «информатика» ва «ОБЖ» дарсларда гьазирлигин яхшылашдырмакъны ва артдырмакъны гьайы этиле, шолай да муаллимлени янгы къайдалагъа гёре дарслар юрютювде билимлерин камиллешдире. Бу охув йылгъа 882 муаллим федерал программалагъа гёре билимлерин камиллешдирген ва оьр технологиялы къураллар булан ясандырылгъан янгы биналарда охувчулагъа дарслар бермеге башлагъан.


 

Гетген йыл «100 школа» эди, бу йыл – «150 школа»


Билим берив тармакъны чечилмей къалып турагъан масъалаларындан бири – эсгиленген, ичиндеги ясандырывлар бузукъ гьалгъа тарыгъан школаларда яшлар охуйгъанлыгъы. Бу масъалаланы чечмек учун оьтген йыл «100 школа» деген республика проект яшавгъа чыгъарылып, 117 школада ярашдырыв ва янгыртыв ишлери этилди. Бу йыл   шолай проект «150 школа» деп узатылды ва республиканы 217 школасында тындырыкълы кюйде ярашдырыв ва янгыртыв ишлер этмеге бажарылды. Шоллукъда, 133 минг охувчу яшгъа онгайлы шартларда билим алмагъа имканлыкъ болду.


 

3 сменлик охутувдан азат болмакъ учун

 

«Билим берив» деген милли проектге гёре, 10 минг 214 охувчугъа ерлер таъмин этежек 23 школа къурмакъ учун федерал бюджетден акъча маялар гёрсетилген. Шолай да, 2019-нчу йылда 17 школа ачылмагъа герек. Бу гёз алгъа тутулгъан къурулушлар яшавгъа чыкъса, 18 школада 3 сменлик охутувну алдын алмагъа бажарылажакъ.


Билим берив тармакъда аста-аста абатлар булан бир тюрлю масъалалар чечилип геле буса да, ахырына ерли чечилмеген масъалаланы арасында охувчуланы охутув китаплар булан таъмин этилмегенлиги де бар. Оьтген йылда охув йылны ахыры болгъунча бары да охувчулар охутув китаплар булан таъмин этилинежек деп билдирилген эди. Йылны ахыры болгъунча школалагъа янгы китаплар да гелген эди. Янгы китаплар гелсе де, охувчулар йылны башында етишмейген китапланы сатып алып къолламагъа башлагъан эди.


Йылны ахырына таба гелген китапланы «къысматы» не болгъаны белгисиз. Бу йыл да министр билдиргенге гёре, охутув китаплар булан охувчулар 100 процентге таъмин этилсин учун 2 миллион 240 минг охутув китап сатып алынгъан. Гьакъыкъатда буса школалар китаплар булан яшланы толу кюйде таъмин этмей. Охувчуланы ата-анасы бу йыл да яшларына етишмейген китапланы сатып алмакъ учун оьзлени харжын харжлап, базарларда, китап тюкенлерде чабып айлана.


ДР-ни Гьукуматыны Председателини заместители, билим беривге ва илмугъа къарайгъан министри Уммупазил Омарова билдирген кюйде, 828 миллионгъа милли тиллерде 156 минг охутув пособиелер де алынгъан.



Количество показов: 73
06.09.2019 17:10
Подписывайтесь на канал yoldash.ru в

Возврат к списку


Добавить комментарий

AlfaSystems massmedia K3FN2SA
Рейтинг@Mail.ru Яндекс.Метрика Бесплатный анализ сайта