Сетевое издание «ЁЛДАШ» (Спутник)
Меню YOLDASH.news МаълуматларКъайгъырыш КъутлавларDAG.newsНовостиИнтервьюАнонс книгIn memoriamГод культуры безопасности Нацпроекты в РДПамятные датыТеатры и кино"Времена"ИнфоблокПолитикаИсторияКультураЛюди и время НаукаАчыкъ сёзАналитикаЖамиятПолитика.ЭкономикаБаянлыкъДин ва яшавЖамият низамИлмуTürk dünyasi Савлукъ ЭкологияЮртлар ва юртлуларЯшёрюмлер МаълуматАнтитеррорБирев де унутулмагъан...СапарМаданиятАдабиятКультура ожакъларБилимИнчесаният Къумукъ тилМасхараларТеатрЯшланы дюньясы Спорт Единоборства Развитие спортаФК «Анжи» СоревнованияМедиасфераО газетеО сайтеСМИ БАННЕРЫ Наши партнерыНаши спонсорыСотрудникиАвторыАфишаГалереяРекламаЮбилейный номер
Сетевое издание «Ёлдаш» (Спутник)

Ана тилгеарт бермеге ярамас



«Ёлдаш» мени сырдашым

Гелип гёнгюм алагъан

Лап аявлу къурдашым,

Даим эсде къалагъан.


 

Мен «Ёлдаш» газетге кёп яшлайын исингенмен. Шону учун болма ярай, мен газет гелеген гюнлени къаравуллайман, сагъынаман. Гелгенче, алгъасап Интернетге гирип, бир охуйман. Совет девюрде биз кёп газетлеге, журналлагъа языла эдик ва гьар гюн почта геле эди. Шоланы арасындан мен башлап къумукъ газетлени ва журналланы охуй эдим. Шо хасият менден гьали де таймагъан.


Газетни гьали чыгъагъан кююн де бек ушатаман ва кёп сююп охуйман. Къайсы бетде не темагъа материал ерлешдирилгенни алданокъ билесен. Политика, экономика, жамият яшав, адабият, яшлар учунгъу бет ва башгъалары бек арив онгарыла.


Газетден таба къумукъ миллетни тарихин теренден билмеге, къумукъ халкъны белгили адамлары булан таныш болмагъа болабыз. «Ёлдаш» газет гьар къумукъ ожакъда болса, гьалиги яш наслуну миллетин де, ана тилин де унутма къоймай сакълар эди. «Ёлдаш» газетни коллективи .башында бажарывлу ёлбашчы халкъын да, миллетин де сюеген Камил Алиев де булан, газетден таба халкъыны юрегине ёл тапма сюегени гёрюнюп тура.


Газетни чыгъармакъ тынч иш деп эсиме гелмей. Шогъар да къарамайлы, бу коллектив газетни онгарып, бизге оьз заманында етишдирме къаст эте. Тек артдагъы йылларда «Ёлдаш» газетни ва ана тиллени айланасында болагъан хабарлар, кантлар мени де талчыкъдырмай къоймай.


Биз нечакъы кант этип турсакъ да, къошулагъан зат да ёкъ. Неге тюгюл де, биз язгъан затны бизден къайры охуйгъан адам ёкъ. Бизден сонггъу наслу къолуна алып да къарамай. Биз яшларыбызны къумукъ тилни сюймеге де, къумукъ газетлени, китапланы охумагъа да уйретмегенге оьзюбюз гюнагьлыбыз. Яшлайын юрегине сингмеген затны, уллуда гючден этдирмеге къыйын бола. Шону учун да уьйдегилер яшлагъа къумукъча сёйлемеге, къумукъ газетлеге, журналлагъа язылып, олагъа яшлар учунгъу бетдеги оюнланы, чечеген ёммакъланы, шиъруланы охуп гёрсетсе, яшлар бираз муштарлы болар.


Озокъда, школада муаллимлер де бу масъалагъа гьайлы къарамагъа гереклер. Ана тилден дарсланы кимге буса да тапшуруп къоймай, ана тилни сюеген, пагьмусу бар муаллимге берсе яхшы болар. Дарсда заман табып, 10–15 минут къумукъ газетлерден яшлар учунгъу бетлени яшлагъа охутуп, гёрсете турса да ярар эди. Тек сагьатланы азлыгъы, толу кюйде прог­рамманы гечмеге де имканлыкъ бермей. Сонг да, яшланы арасындан къарап къумукъ тилни сюегенлерин,къумукъ адабиятгъа пагьмусу барланы адабият кружокларда язмагъа кёмек этип,язгъанларын газетлерде чыгъарып, яшланы ругьун гётерсе яхшы болар эди деп эсиме геле.


Оланы юрегинде оьзлени пагьмусуна инаныв тувулуп, язмагъа муштарлы болажакъ. «Ёлдаш» газетге къарасанг, бизин Бабаюрт райондан язагъан яшлар ёкъ. Билмеймен пагьмусу булангъы яшлар ёкъму яда олагъа ёл гёрсетегенлер ёкъму?! Школаны битгенде яшланы арасындан ана тилни сюегенлерин айырып, ДГУ-дагъы ана тиллени факультетине йиберип охутса, белгили касбучулар болуп, яшлар учун да, ана тиллени гележеги учун да пайдасы болар.


Ана тилибизни тас этип барагъаныкъ йыл сайын бек гьис этиле.Неге тюгюл де, къумукъча сорасанг, яшланы кёплери сагъа орусча жавап бере, ата-анасы да олагъа орусча сёйлейлер. Тек мен англамайман, къумукъ тилни сансымай сёйлемей къоймагъа бир себеп де ёкъ.Уьйренмеге тынч, сёйлемеге арив, асил тил, исбайы тил.


Башгъа миллетлер къумукъ тилге сукълана, уьйрене ва сёйлей. Мен бир мисал гелтирейим. Биз яш заманда бизин юртда кёп немислер яшай эди. Оланы яшлары бары да къумукъча сёйлей эдилер. 1970-нчи йылларда олар Германиягъа гёчюп гетдилер. Гетген йыл бизин хоншуда яшагъанлары бизге къонакълай гелди. Мен олагъа орусча сёйлегенде, олар магъа къумукъча жавап бердилер. «Сиз къумукъ тилни унутмагъанмысыз?» – деп сорагъанда, къумукъ тилни унутма яраймы деп кюледилер. Бизин тилни билмейген нагагь миллет де ёкъ.


Биз неге ана тилибизден илыкъма герекбиз?! Яда орусча сёйлемек бир тайпалагъа уллу культура гьисап этилеми. Орус тилни билегенге биревню де къаршылыгъы ёкъ. Тилни   билсенг, къайсы да яхшы. Тек ана тилинден абатланып, бир-биревге орусча сёйлемекни маънасын англамайман. Айрокъда шагьарда яшайгъанланы, гьали чи юртдагъыланы яшлары да орусча сёйлейлер. Яшым къумукъча бир сёз де билмей деп, ата-аналарыда кеп алалар. Оланы гележегин бирев де ойлашмай. Олар уллу болмажакъмы, юртгъа гелип яхшылыкъгъа-яманлыкъгъа къошулмажакъмы?! Тойгъа баргъанда «поздравляю» деп яда тазиятда уьстюне гелип къайгъырышгъан адамгъа «спасибо» деп айтажакъмы. Ондан къайры, оьзлер билмейген ана тилни яшларына нечик уьйретежеклер.


Ойлашмагъа кёп затлар бар. Биз, уллулар, яшлагъа шолай затланы айта турмасакъ, Аллагьны алдында да, яшланы алдында да гюнагьлыбыз. Аллагь бизин яратагъанда, бизге дин де, тил де, миллет де берип яратгъан. Биз шо уьч де затны оьлгенче юрютме борчлубуз. Шолар бири де къыйын затлар тюгюл. Яшавда оьзлюгюнден сени булан бирче юрюп кютюлеген борчлар. Тилингни де билип, динингни де юрютюп, гезиги гелгенде миллетинге къуллукъ да этмеге бир зат да пуршавлукъ этмей.


Биз къумукъларбыз, биз бусурманларбыз деп орамгъа чыгъып къычырагъан адат тюгюл.Оьр къуллукъларда ва оьзге ерлерде ишлейген кёп тизив бажарывлу адамларыбыз да ёкъ тюгюл. Гьариси оьзюню къолундан гелеген къуллукъну, къувун салып турмай этип къойса да, хыйлы масъалалар чечилер эди ва зувап болар эди.


Динни юрютебиз деп, башына пес де гийип, къолуна зувгьан да тутуп юрюп тургъан булан болуп къалмай.Динге къатты низам салынгъан вакътилерде де адамлар динин ташламагъан. Гьар ким заманында намазын да къылып, оразасын да тутуп ишинде де ишлеген. Шолагъа бирев бир зат да айтмагъан. Аллагьутаала да оьзюнг этеген зувап ишингни къувун салмай, бары халкъгъа аян этип турмай эт деп айта.


Язылывну гьакъында айтсакъ, газетге язылыв гьали болгъанча да оьзлюгюнден болуп къалмай эди. Гьар идараны ёлбашчысына нече газетге язылма герекни гьакъында тапшурув бериле эди. О да шону кюте эди. Гьали йимик бир-эки газетге язылып да къалмай эди. Гьали буса бир «Ёлдаш» газетге де, бир район газетге де яздырма районланы ёлбашчыларыны гючю ёкъмы, ондан къайры, бизин мадарлы адамларыбыз да ёкъ тюгюл. Олагъа да ярай оьзлени къардаш-досуна, хоншуларына, ювукъларына «Ёлдаш» газетни савгъат этсе. Уллу адамлар айрокъда кёп сююп къабул этежеклер ва алгъыш тилежеклер. Бары да затны газетни къуллукъчуларына салып къоймакъ да тюз тюгюл. Биз, къумукълар, оьзден халкъбыз, асил халкъбыз деп оькюрегенлени   кёплери де 300–400 манат чыгъарып анадаш газетине язылмай.


Буссагьатгъы вакътиде ана тилин де, газетин де сакъламакъ – бизин халкъны башына тюшген бир намус. Гьар затгъа бир багьана да тапмай, бир-биревню хатирин де къалдырмай, шо намусну да кютме къарайыкълар.


Бу ишде юртдагъы почтаны бёлюгюню ёлбашчысы Барият Алиеваны аслам пайы бар. Язылыв компания башлангъандан тутуп, Бариятны токътаву болмай. Школаны директору, администрацияны башчысы булан ёлугъуп, язылывну гьайын этип юрюй ва гелген газетлени заманында етишдирме къаст эте. Шолай, ишине де, миллетине де юреги авуртагъанлар болса, бизин ана тилибизде чыгъагъан биргине-бир республика оьлчевдеги «Ёлдаш» газетибиз шу гьалгъа тюшмес эди.


Заманлыкъ яшавлардан сююнюп, ана тилине де, оьз миллетине де арт бермеге ярамас. Озокъда, газетни къуллукъчулары да язылывну вакътисинде гьар ерге барып, ёлугъуп, оьзлер гьайын этсе тюгюл, дагъы адам ону этмежек. Гьар ким оьзю минген атны оьзю гьайдамаса, бирев гелип къамучу урмажакъ. Шону учун да огъар-бугъар хатири къалып тургъан булан да пайда ёкъ.


 

Зубайдат ШАЙИБОВА.

Люксембург юрт.



Количество показов: 188
Автор: YOLDASH.news
23.08.2019 20:10
Подписывайтесь на канал yoldash.ru в

Возврат к списку


Добавить комментарий









AlfaSystems massmedia K3FN2SA
Рейтинг@Mail.ru Яндекс.Метрика Бесплатный анализ сайта