Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)
Меню YOLDASH.news МаълуматларКъайгъырыш КъутлавларDAG.newsВ ДагестанеВ РоссииИнтервьюВ миреНа КавказеГлава РДНародное СобраниеПравительствоМинистерства и ведомства Муниципалитеты In memoriamНовости спортаГод культуры безопасности Выборы - 2018ЧЕ-2018 Kaspeuro2018"Времена"ИнфоблокПолитикаИсторияКультураЛюди и время НаукаНовые книгиАчыкъ сёзАналитикаЖамиятПолитика.ЭкономикаБаянлыкъДин ва яшавЖамият низамИлмуTürk dünyasi Савлукъ ЭкологияЮртлар ва юртлуларЯшёрюмлер МаълуматАнтитеррорБирев де унутулмагъан...СапарМаданиятАдабиятКультура ожакъларБилимИнчесаният Къумукъ тилКроссвордМасхараларТеатрЯнгы китапларЯшланы дюньясы Спорт ярышларЕдиноборства Развитие спортаСоревнованияФК «Анжи» МедиасфераО газетеО сайтеСМИФото дняНаши партнерыНаши спонсорыСотрудникиНаши авторыАфишаГалереяРекламаЮбилейный номер
Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)
«Бажаргъан озар…»

«Бажаргъан озар…»


– Гьасан Идрисович, Дагъыстан аслу гьалда аграр республика деген ёравгъа сиз нечик янашасыз? Республикабызны промышленност тармагъына не къыймат бересиз?

– Оьтген асруну 90-нчы йыллары болгъунча алда Дагъыстанны промышленный тармагъы да аграр тармакъдан эсе осал болмагъан. Айтмагъа сюегеним, промышленност да юрт хозяйстводан артда къалмай эди. Дагъы да ташдырып айтгъанда, умуми республика продукцияны 50 пороценти экономиканы промышленный тармагъыны предприятиелеринде болдурула эди. Белгили себеплеге гёре, уьлкебизде башлангъан алмашынывланы, реформаланы натижасында заводлар ва фабриклер кётюрлюкге тарыды. Шолайлыкъда, адамлар, сынавлу касбучулар ишинден, къазанчындан магьрюм къалды. Демек, экономикабыз осаллашып, кётюрлюкге тарыды…

– Шо заман къолдан чыгъарылгъан имканлыкъланы янгыдан яшавгъа къайтармакъ учун гьалиги заманда не этиле?

– Дагъыстанны социал-экономика якъдан оьсдюрювню 2025-нчи йылгъа ерли къабул этилинген стратегия программасы къурулду. Шондагъы лап да агьамиятлы проектлени арасында «Янгы индустриализациялашыдырывну» проекти де айрыча хат булан эсгерилегени негьакъ тюгюл. Шону къабул этгинче алда, бизин республикабызны гьалиги промышленный даражасын толу кюйде гьисапгъа алып дегенлей, айры-айры адамлар ва къурумлар булан генг кюйде гьакълашыв-гьаллашыв жыйынлар, генгешлер, «дёгерек столлар», прес-конференциялар оьтгерилди. Демек, промышленный экономиканы янгырт­макъ муратда лап да асувлу таклифлер гьисапгъа алынды. Шолайлыкъда, «Янгы индустриализациялашдырыв» деген агьамиятлы проект де яшавгъа чыгъарма тарыкълы аслу документ гьисапда къабул этилинди. Промышленный экономиканы оьсдюрювню гьисапгъа алып, хас программагъа гёре оьтгермеге герекли чараланы илмуну ва техника янгылыкъланы кюрчюсюнде 33 лап да агьамиятлы ва асувлу проектлери белгиленди.

– Гьасан Идрисович, «Янгы индустриализациялашдырыв» деген агьамиятлы проектни программасында белгиленген борчланы яшавгъа чыгъарылыву сизин бугюн рази къалдырамы?

– Эсгерилген проектни оьлчевлеринде гёз алгъа тутулгъан объектлени къурув ва пайдаландырывгъа берив, озокъда, бизин толу кюйде рази къалдыра деп айтмагъа бажарылмай. Айлана якъдагъы къытлыкъны къысасындан баш чыгъарып ёл алма тынч тюгюл. Тек ,шогъар да къарамайлы, бизин республикабызда эсгерилген проектде белгиленген промышленный предприятиелени къурув давам этиле.

Биринчилей, Хумторкъали районда Тёбе посёлокгъа ювукъда уллу «Каспийск такъта шиша чыгъарагъан завод» къурулуп пайдаландырывгъа берилди. Шонда гьалиги заманда бир сутканы ичинде 600 тон такъта шиша чыгъарыла. Гьалиги заманда эсгерилген шиша заводда сан яны дюнья оьлчевюндеги талаплагъа жавап береген продукция чыгъарыла демеге ярай. Бу бизин республикабызны артдагъы вакътилерде къурулгъан лап да уллу промышленний предприятиеси. Айтмагъа сюегеним, шону кюрчюсюнде ерли производствону дагъы да генглешдирмеге, артдырмагъа умут этиле. Демек, бара-бара къурулуш арматура, гюзгю шишалар ва башгъа тюрлю малланы чыгъарыв гьисапгъа алынгъан.

– Гьалиги талапланы гьисапгъа алып Дагъыстанда дагъы да къайсы предприятиелер пайдаландырыла, асувлу къоллана?

– Гьали гьалилерде Каспийск шагьарда КЭМЗ-ни (Кизлярский электрмеханический завод) филиалы къурулду ва пайдаландырывгъа берилди. Бугюнлерде Каспийскидеги янгы авиамеханика завод да, уьлкебизни оборона тармагъында тувулунагъан талапланы гьисапгъа алып, гьар тюрлю маллар-къураллар чыгъарыв булан машгъул бола. Олай оьзге мисаллар да аз тюгюл.

– Каспийск шагьарда къурулуп пайдаландырывгъа берилген янгы заводда нече янгы иш ер болдурулгъан?

– Гьалиге ерли эсгерилген янгы заводда 145 янгы иш ерлер болдурулгъан. Узакъ къалмай шону кюрчюсюнде янгы иш ерлени санавун 600-ге етишдирмеге гьаракат этиле демеге ярай.

– Сиз уьстде де эсгерген кюйде, республикабызны промышленный тармагъыны предприятиелери, белгили себеплеге гёре, кётюрлюкге тарыды. Мисал учун айтгъанда, Къызылюрт шагьардагъы алдагъы фосфор тузлар чыгъарагъан заводну гьалы бугюн не даражададыр?

– Бизин республикабызны социал-экономика якъдан оьсдюрювню агьамиятлы программасындагъы бары да проектлер асувлу кюйде яшавгъа чыгъарылсын учун, оланы барысын да бир-бири булан байлавлукъда чечмеге герек бола. Мисал учун айтгъанда, Къызылюрт шагьардагъы фосфор тузлар чыгъарагъан завод янгыдан аякъа турмагъа башлагъан. Ону произодствосу, озокъда, гьали агропрмышленный тармакъны талапларын кютмеге бакъдырылгъан. Артдагъы йылларда бизин республикабызгъа фосфор-минерал кюйлевючлер артдырылгъан багьалары булан тыш пачалыкълардан гелтирилмеге башлангъан эди. Гьали Къызылюрт шагьардагъы фосфор заводда тышдан гелтирилеген багьалы минерал кюйлевючлени орнуна ерли шартларда сан янлы продукция чыгъарма имканлыкълар артып тербей.

– Гьасан Идрисович, «Янгы индустриализациялашдырывда» гьалиги заманда не йимик имканлыкълар ахтарылагъаны ва пайдаландырылагъаны гьакъда айтмагъа бажарыламы?

– Уьстде де эсгерилген кююнде, «Янгы индустриализациялашдырывда» ва оьзгелеринде промышленный производствону даражасын гётермек учун бары да тармакъланы байлавлукъларын камиллешдиривню кюрчюсюнде биригип иш юрютме тюше. Демек, шолайлыкъда тармакъара кооперациялашдырывгъа ёлллар ачылма тарыкъ. Гьалиги заманда шону учун бизин республикабызда арт вакътилерде индустрия паркланы ачывгъа тергев бир къадар къолай болгъан демеге ярай. Айтмагъа сюегеним, шолай парклар гьалиге бизин республикабызда эки ерде къурулуп пайдаландырывгъа берилген. «Тёбе» ва « Кристал-сити» парклар шолайларындан санала. Паркланы айланасында ва ичинде гьар-бир якъдан тийишли онгайлыкълар болдурув да тергевсюз къалмай. Бу йылны ахырыларына таба дагъы да 4-ню къурма ва пайдаландырывгъа бермеге умут этиле.

– Дёрт булан битеми?

– Дагъыстанны социал-экономика якъдан оьсювю ишлени машинлешдирив булан толу кюйде байлавлу. Муна шо саялы да артдагъы 5 йылны ичинде шолай машинлешдирив паркланы санавун бизин республикабызда 17-ге етишдирмеге умут этиле.

– Умутсузлукъ – уьстюнлюкню душманы! Шолай агьамиятлы масъалаланы чаналатмай яшавгъа чыгъармакъ учун бизин республикабызда дагъы да нечик онгайлыкълар болдурула?

– Озокъда, бир башлап шолай паркланы майданлары учун топуракъ пайланы айырып муниципалитетлени разилиги булан дазуларын токъташдырмагъа тарыкъ бола. Управляющий компаниялагъа шолай ерлер ижарагъа бериле. Сонг олар гьар тюрлю онгайлыкъланы болдурув булан машгъул бола туруп машинлешдирив майданлар учунгъу ерлени инамлы маячылагъа ижарагъа (субаренда) бермеге муштарлы бола.

– Сынав нени гёрсете? Инвестиция майданлар белгиленеген болжалларына гёре асувлу кюйде пайдаландырыламы?

– Инамлыкъдан чыкъса, арадан 2 йыл оьтгенде шолай ерлер Дагъыстанны Гьукуматыны тийишли вакиллик къурумуну къарары булан гери къайтарыла ва башгъалар -бажарывлулар учун базаргъа салына. Бажаргъан-озар, бажарывсуз чарыгъын тозар деп негьакъ айтылмагъан.

– Дагъыстанда шолай бажарывлу тайпаланы сиптеси булан яшавгъа чыгъарылгъан бир нече агьамиятлы проектлени предприятилерин эсгермеге тюшсе, къайсыларында ишлер къолай салынгъан?

– Къызлардагъы КЭМЗ-ни, Дербентдеги «Электросигналны», Каспийскидеги «Дагдизельни» ва шолай башгъаларын айрыча эсгерме ярай.

– Артдагъы 3 йылны ичинде Дагъыстанда яшавгъа чыгъарылгъан уллу ва гиччи агьамиятлы проектлени умуми снаву нече болур?

– 31 инвестиция проект яшавгъа чыгъарылгъан демеге ярай. Шону учун, умуми кюйде алгъанда, 31 миллиард 300 миллион манат акъча маялар харжлангъан. Шолай агьамиятлы проектлени 28-и промышленный тармакъда яшавгъа чыгъарылгъаны гьакъда да айрыча эсгермеге тюшедир.

– Гьасан Идрисович, машинлешдирив оьсювге ёллар ачагъаны иштагьландыра. Машинлешдиривню натижасында ишсизлер кёп болажакъмы яда аз болажакъмы?

– Уьстде эсгерилген агьамиятлы проектлени яшавгъа чыгъарывну натижасында 2 минг янгы иш ерлер ачылынгъан. Озокъда, шолай янгы иш ерлер асувлу кюйде ишлейген оьр даражалы касбучуланы-ишчилени гьазирлемекни де талап эте.

– Бизин республикабызда тышдан ташылып гелтирилеген малланы алдына тогъас салынгъаны (эмбарго) республикабызны промышленный тармакъдагъы гьалгъа нечик таъсир эте?

– Оьтген йылда, шону гьисапгъа алып айтсакъ, бизин республикабызда тышдан гелтирилеген промышленный малланы орнуна ерли шартларда 750 миллион манатны оьлчевюнде гьар тюрлю промышленный маллар чыгъарылгъан. Бу йыл шо санав гьалиги барышгъа къарагъанда дагъы да эки керен кёп болажакъ деп умут этмеге ярай. Шону учун ДР-ни Гьукуматыны янындан промышленный тармакъны предприятиелерини арасында юрюлеген тогъатартывгъа четим этеген чиновниклеге де гележекде ёл берилмежек.


Язгъан Къ. Къараев.




Количество показов: 427
22.07.2016 10:14

Возврат к списку









AlfaSystems massmedia K3FN2SA
Рейтинг@Mail.ru Яндекс.Метрика Бесплатный анализ сайта