Сетевое издание «ЁЛДАШ» (Спутник)
Меню YOLDASH.news МаълуматларКъайгъырыш КъутлавларDAG.newsНовостиИнтервьюАнонс книгIn memoriamГод культуры безопасности Нацпроекты в РДПамятные датыТеатры и кино"Времена"ИнфоблокПолитикаИсторияКультураЛюди и время НаукаАчыкъ сёзАналитикаЖамиятПолитика.ЭкономикаБаянлыкъДин ва яшавЖамият низамИлмуTürk dünyasi Савлукъ ЭкологияЮртлар ва юртлуларЯшёрюмлер МаълуматАнтитеррорБирев де унутулмагъан...СапарМаданиятАдабиятКультура ожакъларБилимИнчесаният Къумукъ тилМасхараларТеатрЯшланы дюньясы Спорт Единоборства Развитие спортаФК «Анжи» СоревнованияМедиасфераО газетеО сайтеСМИ БАННЕРЫ Наши партнерыНаши спонсорыСотрудникиАвторыАфишаГалереяРекламаЮбилейный номер
Сетевое издание «Ёлдаш» (Спутник)

Ат алгъынча, ер алма тюше

Ат алгъынча, ер алма тюше



Дагъыстан Россияны ичиндеги регионланы арасында лап да къыбла бойда ерлешген аграр республика гьисапда белгили. Мунда юрт хозяйствону юрютмеге онгайлы табии шартлары болушлукъ этегенде йимик ерлердеги оьз ишини усталары топлагъан бай сынаву ва мердешли авлакъчылыкъ ва гьайванчылыкъ тармакъланы оьсювюне имканлыкълар яратагъаны гьакъда айрыча эсгермеге тюше. Шолайлыкъда, аслу тармакълар булан янаша халкъ саниятларыны тармагъында да бар имканлыкълар асувлу кюйде пайдаландырылсын учун, тийишли чралар гёрюле демеге ярай.


Бизин республикабызны къыбла боюнда ерлешген Къаягент ва Къарабудагъгент районларда да юрт хозяйство продукция оьсдюрюв булан машгъул болагъан тайпалар-предприятиелер ва айрыча иш гёреген далапчылар халкъ учун лап да тарыкълы сурсат малланы болдурувда янгы хайырлы ёлланы танглайгъаны гьакъда да айрыча эсгерсек дурус болур.


Айтмагъа сюегеним, республикабызны оьзге ерлеринде йимик артдагъы йылларда гьайван-мал, къушлар сакълайгъан сабанчы агьлюлер ва шолай да теплицаларда авлакъ ниъматлар-овощлар оьсдюреген далапчыланы сдырлары да толумлаша барагъаны гележек учун инамлыкъны тувдура. Шону буса бугюнлерде атлары уьстде эсгерилген юртланы авлакъларында, къонушларында, къотанларында, махилеринде юрюлеген гьарактны натижалары толу кюйде исбат эте десек, гьакъыкъатгъа къыйышмай къалмас.


О гьакъда гьали-гьалилерде «Ёлдашда» печат этилинген бугленли мухбирибиз Абдулла Залимхановну макълалары булан охувчуларыбыз да таныш болгъандыр. Шо кююнде Къаягент ва Къарабудагъгент райондагъы уллубийавуллу, къарабудагъгентли, къаягентли, гьюсемегентли, паравуллу, башлыгентли ва оьзге юртланы далапчылары да алгъа салынгъан борчларына жаваплы кюйде янашагъаны ачыкъ болуп гёрюне.




– Кёп йыллыкъ болжалгъа ижарагъа топуракъ майданланы алып чалышагъаныкъ арадан 20 йыллар оьтюп тура, – деп хабарлай гьюсемегентли далапчы Зулпукъар Давутов. – Белгили болгъан кююнде, юрт хозяйствода бары да тармакълар бир-бири булан тыгъыс кюйде байлавлу. Айтмагъа сюегеним, ем оьсюмлюклер, ашлыкълар оьсдюрюв гьайванчылыкъ, малчылыкъ ва къушчулукъ тармакъланы оьсдюрмеге де имканлыкълар ярата.


– Арт вакътилерде юртлардагъы сабанчы агьлюлер, далапчылыкъ булан машгъул болагъан тайпалар болдургъан продукциясын сатмагъа болмай, сакълавгъа салма имканлыкълар ёкъ саялы да кант эте. Сизге шо четим этмейми?


– Озокъда, юрт хозяйство продукция оьсдюрюв булан машгъул болагъан тайпалар оьзюне хайырлы ва асувлу ёлланы танглай, якълай. Артдагъы заманларда авлакъ ниъматланы сав йыл оьсдюрмеге белсенгенлени гьаракаты хайыргъа токътамай буса, йылдан йылгъа теплицаланы майданлары да артмажакъ эди. Айтагъаным, арт вакътилерде Гьюсемегентде де теплицаланы майданлары артып тербей. Сакълавгъа салма ерлер ёкълугъу ойлашдыра. Тек айлана якъдагъы талапланы ахтарып дегенлей, ат алгъынча, ер ал деген кюйде, болдурулгъан продукцияны сатывгъа чыгъарагъан асувлу ёлланы тангламагъа тарыкъ бола. Мисал учун айтсакъ, бизин продукциябыз Москвагъа, Санкт-Петербурггъа ва уьлкени оьзге регионларына йибериле, хоншудагъы Азербайжан Республика булан да алда йимик гьалиги заманда да сатыв-алыв ишлени юрютюв арты уьзюлмей узатыла. Юртлу далапчылар йимик оьзюм де аслу гьалда къушчулукъ ва шолай да теплицаларда овощлар оьсдюрюв булан машгъул болуп тураман.


Тюзюн айтсакъ, алгъа салынгъан борчланы уьстюнлю кюйде яшавгъа чыгъармакъ учун юрт хозяйство малланы оьсдюрегенлеге онгайлы къуллукъланы болдурувдан да кёп зат гьасил бола. Ишлени машинлешдирив, авлакъланы сугъарыв ва шолай да азыкъландырыв юрт хозяйствону асувлугъун гётереген аслу шартлар экени белгили. Альма, гьалиги заманда шолай имканлыкълар ерлерде толу кюйде пайдаландырылмайгъаны разисизликлени тувдурмай болмай.


Гьали-гьалилерде Дагъыстанны юрт хозяйство ва сурсат министерлигини башчылары ва касбучулары ишчи сапары булан Къарабудагъгент районда Уллубийавлуда болгъанда да юрт хозяйствону оьсдюрювде бар имканлыкълар толу кюйде пайдаландырылмайгъаны аян болду. Уллубийавулну топуракъларында арт вакътилерде «Агропромышленный тармакъны асувлугъу учун» деген милли проектни якълавчуларыны сыдыраларына бойсынагъанлар бир къадар артып тербей десем, янгылыш болмас. Шолай агьамиятлы милли борчну якълавчуларыны ишлери, натижалары, имканлыкълары булан ювукъдан таныш болгъан сонг, озокъда, гьалиги заманда тувулунгъан гьалны аянлашдырмагъа, бир къадар гьасил чыгъарма да ярай.


Уллубийавулда хыйлы заман далапчы болуп чалышагъан Арсланхан Османов «Агро-Каспий» деген сабанчы агьлюге башчылыкъ этип тура. Оьзюню юртлулары йимик, Арсланхан да гьалиги заманда теплицаларда овощлар оьсдюрюв булан долана.


– Буссагьатгъы вакътиде мен 1,2 гектар майданда теплицаларда овощлар оьсдюремен, – деп хабарлай сабанчы агьлюню башчысы. – Шо мени агьлюм учун тюгюл, къоллавчуланы талапларын да гьисапгъа алып ишлеймен. Хайыргъа токътамай буса, гележекде дагъы да шонча майданда теплицалар къурма умут этмежек эдим. Уьстевюне, агьлюм, юртлуларым учун да аз-маз буса да къазанмакъ учун иш бола. Не часанг, шону аларсан деп айтгъанлай, биз де аслу тергевню урлукъну, шитилни сан янына бакъдырабыз. Август айда чачгъан памидор шитлини тюшюмюн адатлы гьалда октябр айда къайтарма башлайбыз.


– Теплицалардан алда да сиз гьайванчылыкъ булан машгъул болуп гелгенсиз?..


– Гертиден де, бизин сабанчы агьлюню 400 сыйыр сакъланагъан аранлары пайдаландырыла.


– Сют учун сакъланагъан гьайванланы сакълама не йимик онгайлыкълар бар, не зат четим эте?


– Шону магъа ДР-ни юрт хозяйство ва сурсат министерлигини янындан ишчи сапар булан гелгенде ону ортакъчылары да сорагъан эди. Гьакълашып-гьаллашып дегенлей, къыйын-тынчыбызны билген сонг, сют гьайванчылыкъ булан машгъул болагъан сабанчы агьлюлер учун оьтгерилеген конкурсда ортакъчылыкъ этмеге ва пачалыкъны янындан кёмек гьисапда харж алмагъа токъташгъанман. Шону учун тийишли кагъызланы-документлени де онгарып турабыз.


Белгили болгъан кююнде, Уллубийавулда юрт хозяйство топуракъланы асувлу кюйде пайдаландырмакъ учун гёрюлеген чаралар тергевню тартмай болмай. «Умаханов И. В» деген сабанчы агьлю бугюнлерде уллу майданда оьсдюрюлген юзюм бавлардагъы борлаланы къуллукъларын кютюп тура.


– Бу йыл язбашда 45 гектар ерге кёп тюшюм береген, аврувлагъа ва зараллы жанлагъа чыдамлы «Молдова» юзюмню журалары орнатылды, – дей эсгерилген сабанчы агьлюню ортакъчысы Шагьабутдин Умаханов. – Гележекде юзюмлюклени умуми майданын 100 гектаргъа етишдирмеге умут этилине.


– Шо муратны яшавгъа чыгъармакъ учун не йимик имканлыкълар бар, четимликлер къаршылаша?


– Сугъарагъан сувну масъаласы къыйын чечиле. Шону учун борлаланы тамчылатып сугъарагъан къайдасындан пайдаланмакъ учун чаралар гёребиз. Сугъарывну асувлу къайдасын танглайгъан тайпалары учун пачалыкъны янындан белгиленген къошум кёмек харжлагъа ес болмакъ муратда хас программада ортакъчылыкъ этмеге умут бар.


Къарабудагъгент райондагъы «Герейтюз» деген агрофирманы ишлери шо якъдан алгъанда бир къадар тюзелип геле. Айтмагъа сюегенибиз, эсгерилген жамиятны авлакъ ниъматланы ва емишлени сакълавгъа салагъан оьзюне 400 тон сыягъан холодильниклер пайдаландырла. Юзюмню ишлетип, гьар тюрлю ичкилени шишалагъа къуягъан гиччи завод къурулуп турагъаны гьакъда да айрыча эсгермеге ярай.


Шолай онгайлыкълар, имканлыкълар Уллубийавулдагъы «Умаров» деген сабанчы агьлюде де пайдаландырыла. Шону учун сабанчы агьлюню башы 5 миллион харж этгени де бугюнлерде къайтарышын бере. Буса да, районда юрт хозяйство продукция оьсдюрюв булан машгъул болагъан тайпалагъа гьалиги заманда сувну къытлыгъы ва шолай да болдурулгъан продукцияны асувлу кюйде сатывгъа чыгъармагъа имканлыкълар кёп тюгюлю рази къалдырмай. О саялы да дагъыстанлы юрт хозяйство продукция оьсдюрегенлени ва шолай да Москваны сатыв-алыв департаментини ерлердеги къурумлары булан байлавлукъланы болдурувгъа тергев артагъаны да гележек учун инамлыкъны тувдура. Шону булан янаша «Минмеливодхоз» деген федерал пачалыкъ бюджет идараны башчыларына гележекде «АПК-ны асувлугъу учун» деген милли борчну оьлчевюнде атлары уьстде эсгерилген районларыбызны аграр тармакъда чалышагъан тайпалары ва шолай да башчылары булан байлавлукъда иш гёрмеге таклиф этилине.




 

Суратларда: Къаягент райондагъы Гьюсемегент юртда Гь. Къараевни теплица хозяйствосунда;

Къарабудагъгент районда Уллубийавул юртда теплицалар булан янаша «Умаров» деген сабанчы агьлюде гьайванлагъа да къуллукъ этиле.

Автор чыгъаргъан суратлар.



Количество показов: 147
23.08.2019 20:40
Подписывайтесь на канал yoldash.ru в

Возврат к списку


Добавить комментарий









AlfaSystems massmedia K3FN2SA
Рейтинг@Mail.ru Яндекс.Метрика Бесплатный анализ сайта