Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)
Меню YOLDASH.news МаълуматларКъайгъырыш КъутлавларDAG.newsНовостиИнтервьюАнонс книгIn memoriamГод культуры безопасности Нацпроекты в РДПамятные датыТеатры и кино"Времена"ИнфоблокПолитикаИсторияКультураЛюди и время НаукаАчыкъ сёзАналитикаЖамиятПолитика.ЭкономикаБаянлыкъДин ва яшавЖамият низамИлмуTürk dünyasi Савлукъ ЭкологияЮртлар ва юртлуларЯшёрюмлер МаълуматАнтитеррорБирев де унутулмагъан...СапарМаданиятАдабиятКультура ожакъларБилимИнчесаният Къумукъ тилМасхараларТеатрЯшланы дюньясы Спорт Единоборства Развитие спортаФК «Анжи» СоревнованияМедиасфераО газетеО сайтеСМИ БАННЕРЫ Наши партнерыНаши спонсорыСотрудникиАвторыАфишаГалереяРекламаЮбилейный номер
Республиканская еженедельная общественно-
политическая газета «Ёлдаш» (Спутник)

Халкъыны харлысызлыгъы учун жан берген

Халкъыны харлысызлыгъы учун жан берген



Узакъ йылланы боюнда Уллубий Буйнакскийни музейини директору болуп чалышып турагъан Зайнутдин МАГЬАММАТОВ артдагъы гюнлерде редакцияда болгъанлыкъдан пайдаланып, ондан баянлыкъ алма имканлыкъ тувулунду. Ондан алгъан баянлыкъны охувчуланы тергевюне де беребиз.

 


– Зайнутдин Магьамматович, белгили инкъылапчыбыз, юртлу­гъуз Уллубий Буйнакскийни музейинде ону яшавун ва дагъыстанлыланы харлысызлыгъы учунгъу ябушувун гёрсетеген кёп экспонатлар жыйылгъан. Бу ишде сизин де аслам къошумугъуз болгъангъа шеклик ёкъ. Неге тюгюл, сиз музейни ачылывундан башлап дегенлей директор болуп ишлейсиз. Эревюллю уланыбызны тувгъан гюнюню алдында шо гьакъда айтсагъыз арив болур эди.


– Айтайым. Бизин юртлуланы сиптечилиги булан Уллубийге 1969-нчу йылда эсделик салынды. Юртну администрациясы шо эсделикни айланасында 2,5 гектар топуракъ да берди. Шо заман музейге деп гиччирек уьй де этилген эди. Халкъ музейи деп юрюлюп турду. 1978-нчи йылда буса ону бирлешген Дагъыстан пачалыкъ тарих ва архитектура музейни филиалы этип алдылар. Мен юртдагъы мактапда муаллим болуп ишлей эдим. 1979-нчу йылдан башлап, музейни директору этип белгиледилер.


– Мен билеген кюйде, сиз архив материаллар жыя туруп, Уллубий болгъан бары да шагьарлагъа баргъансыз.


– Герти. Музейни материаллар булан толумлашдырмакъ учун мен Уллубий болгъан уллу шагьарлагъа: Москвагъа, Аштархангъа, Ставрополгъа, Тифлисге, Орджоникидзеге (гьали Владикавказ) барып, архивлерде сакълангъан материаллар булан ишледим. Бизин респуб­ликадагъы музейлерде сакълангъан материалланы жыйдым. Кёп санавда материаллар, экспонатлар жыйылды. Олар бары да музейде ерлешдирилген. Уллубий Буйнакскийни 100 йыллыгъына, ону яшавуна ва инкъылап гьаракатына, ону булан бирче халкъыбызны харлысызлыгъы учун ябушгъанлагъа да багъышлап экспозиция къурдукъ. Шо вакътиге эки къабат этип музейни гьалиги бинасы да къурулду.


Шо экспозиция гьалиге ерли ишлей. Тек 1990-нынчы йылдан бери якъгъа, бугюнлеге ерли кёп къошум материаллар да жыйылгъан. Шолар –инкъылапдан алдагъы бизин юртну тарихини ва Уллубийни тухум-тайпасыны гьакъындагъы архивлерде сакълангъан маълуматлар, сынларда арапча язылгъан язывлар. Мисал учун, Магьти шавхал 30 йылны уза­гъында Дагъыстанда шавхаллыкъны юрютген. Мен айтма сюегеним, Уллубий Таргъу шавхалланы тухумундан болгъаны мекенли. Болса да, оьзюню барлыгъына да къарамайлы, бюс-бютюнлей яшавун ярлы халкъны ярыкъ яшаву учун, харлысызлыгъы учун ябушувда йиберген ва жанын къурбан этген.


– Музейде Уллубийни ва ону инкъылап ёлдашларыны гьакъында кёп экспонатлар сакълана. Лап да къыйматлыларыны гьакъында, сагъа тапма къыйын тийгенлерини гьакъында да хабарласанг яхшы болур эди.


– Айтайым. Буссагьат музейде 700-ден де кёп экспонат бар. Оланы тапмагъа да тынч болмады. Айрокъда Уллубийни яш йыллары, Москвадагъы университетде охугъан йыллары таъсирли. Ону инкъылап гьаракаты учун университетден беш керен тайдыргъан. Тек Уллубий къайпанмагъан, не гьаракат этип де къайтып охума тюшген ва охувун давам этген. Охуй туруп, ол инкъылып ишни де юрютген. Белгили инкъылапчылар Киров, Мясников, Виноградов булан таныш болгъан ва олар булан бирче ишлеген.




1917-нчи йыл Февраль инкъылабы уьст гелген сонг центрны тапшуруву булан ол Дагъыстангъа бакъдырыла. Инкъылапчыланы арасында Дагъыстанда иш юрютмек учун ол лап да гьазирленген адам болгъан. Къыйматлы экспонатланы арасында немис тилде чыкъгъан Уллубийни къолу булан язылгъан автограф булангъы китап да бар. Бу китапны мен Москвада яшайгъан адамдан сатып алдым. Ол менде шулай китап бар деп партияны Дагъыстан обкомуна кагъыз язгъан. Олар да кагъызны музейге бакъдыргъан эди. Москвагъа барып шо китап алынды ва музейде сакълана. Дагъы да, Уллубийни къолу булан язылгъан «Коран Магомета» деген китап да бар. Сыйлы Къураныбызны таржумасы. Ол ону охугъан, ахтаргъан. Дагъыс­танны о замангъы имамы Алигьажи Акъушалы булан Уллубий бир нече керен ёлукъгъан. Сиз билесиз, имам кимни буса да къабул этмей болгъан. Уллубий Дагъыстанда динге къаршы ишлемейгенни ол англа­гъан. Сонггъа таба Уллубий Алигьажи Акъушалыны оьзю къургъан област исполкомну члени де этген. Олар бирче ишлегенлер.


Дагъы да, музейде бек къыйматлы деп саналагъан Уллубий туснакъда тургъан камераны эшиги бар. Артдагъы йылларда мен шо камераны темирден этилген челтир терезесин де тапдым. Шо Магьачкъаладагъы Краснофлотский орамда яшайгъанланы уьюнде эди. Белгили кюйде, Уллубий Татув Булачгъа язгъан 19 кагъыз бар. Шоланы 17-си музейде сакълана. Яш наслуну тарбиялавда бу кагъызланы да кёп уллу маънасы бар.\


– Уллубийни тухумундан гьали яшайгъан сиз билеген наслулары ­бармы?


– Озокъда бар. Уллубий – Даниялбекни уланы. Даниялбек буса –Солтанбекни уланы. Солтанбек де – Бестужев-Марлинскийни повестини игити Аммалатбекни уланы. Мен бу маълуматланы архивлерден тапгъанман. Уллубийни къызардашларыны бирисини аты – Жагьанханым. Ону эри Гьели юртдан Гьасанагъа болгъан. Жагьанханым оьзюню уланына Даниялбек деп атасыны атын къоя. Уллубийни ювукъ къардашларындан бири – Патимат Шихсайитова. Ол агьлюсюнден изну да булан уланына Даниялбек деп ат къойгъан. Гиччисине буса Уллубийни атын къойгъан. Гёресиз, яшав узатыла.


– Баянлыкъ берме заман тап­гъаныгъыз учун савболугъуз. Ишигизде уьстюнлюклер ёрайман, музейге буса – янгы экспонатлар.


– Сиз де савболугъуз.




 

Баянлыкъны алгъан

Яраш БИЙДУЛЛАЕВ.

СУРАТЛАРДА: У. Буйнакскийни музейиндеги экспонатлардан.



Количество показов: 88
06.09.2019 16:55
Подписывайтесь на канал yoldash.ru в

Возврат к списку


Добавить комментарий









AlfaSystems massmedia K3FN2SA
Рейтинг@Mail.ru Яндекс.Метрика Бесплатный анализ сайта