Сергей ДОХОЛЯН: «Илмуну сынав булан байлавлугъу болма герек»

Ачыкъ сёз Ёлдаш
27 февраля 2022 в 08:13 70

Гьали-гьалилерде Магьачкъалада Дагъыстан пачалыкъ техника университетде оьтгерилген илму-сынав генгеш «Да­гъыстан Республиканы къурулуш тармагъында тувулунгъан масъа­лалар ва шоланы яшавгъа чы­гъарывну ёллары» деген агьамиятлы темагъа багъышлангъан эди. Шонда аслу доклад булан чыгъып сёйлеген экономика илмуланы доктору, Россияны илмулар академиясыны Дагъыстан федерал-ахтарыв центрыны къуллукъчусу, профессор Сергей Дохолян республикабызны маълумат къуралларыны вакиллерине арагъа салынгъан аслу масъалагъа гёре оьз пикруларын малим этди.

– Сергей Владимирович, оьтген генгеш, бизге белгили болгъан кюйде, Россияны илмусуну гьюрметине багъышланып гьазирленген эди. Шо саялы да сизин касбу байрамыгъыз булан къутлайбыз ва оьз ишигизде уьстюнлюклер ёрайбыз. Пачалыкъны ва халкъны пайдасына къошум болур йимик Дагъыстанны яшавлукъ-экономика якъдан оьсдюрювде, сиз ойлашагъан кюйде, илмуну имканлыкъларындан пайдаланывну даражасы не гьалдадыр?

– Бизин регионну яшавлукъ-экономика тармагъын оьсдюрмек учун илмуну имканлыкълары алдынлы ва асувлу къайдаланы айрокъда къурулушларда къоллама некъадар къошум этегени гьакъда генг кюйде гьакълашыв болду ва шогъар гёре де пайдалы таклифлер къабул этилинди. Сонг да, шоланы ДР-ни Гьукуматына йибермеге токъташдыкъ. Тюзюн айтмагъа герек, артдагъы йылларда дагъыстанлы алимлени янгылыкъларын якъламакъ учун пачалыкъ кёмек гьисапда грантлар булан кёмек этилинегени оьз натижаларын бере. Амма шогъар да къарамайлы, илмуну сынав булангъы байлавлугъу гьалиге ерли мекенли кюйде токъташмагъаны ойлашдырмай болмай.

– Базар аралыкълар ­оьмюр сюреген девюрде янгыз пачалыкъ харжлар булан дазуланып къалмагъа тюшмейгени англашыла. Сиз ойлашагъан кюйде, гьалиги заманда илмуну далапчылыкъ (бизнес) булангъы байлавлугъу бармы, далапчы тайпаланы янындан харж булан кёмек этилеми?

– Гертиден де, артдагъы йылларда, Россияны оьзге регионларында йимик, Дагъыстанда да далапчылыкъ гьаракатны оьсдюрювге айрыча тергев бериле. 2019-нчу йылдан тутуп бугюнге ерли коронавирусну яйылывуна байлавлу болуп далапчы тайпалар оьзлер де пачалыкъны янындан этилинеген харж кёмеклеге харлы къалып тура. Гиччи ва орта далапчылыкъ булан машгъул болагъанлар йимик, бир тайпа алимлер де айлыкъ алапалар Да­гъыстанда аз саялы, уьлкебизни оьзге регионларына яда буса тышгъа гетип оьз мадарын этмеге муштарлы бола…

– Сергей Владимирович, оьр ва орта хас охув ожакъларда билим алагъан студентлени, аспирантланы арасында пачалыкъ къурумлар ва шолай да акционер жамиятлар, компаниялар дыгъарлашып гьазирлегенлери бармы?

– Шо якъдан алсакъ, озокъда, Дагъыстан пачалыкъ техника университетде топлангъан сынав асувлу кюйде яшавгъа чыгъарыла. Регион, пачалыкъ ва халкъара оьлчевдеги конкурсларда савгъатлы ерлеге ес болагъанланы сыдралары толумлашагъаны гьакъда да ра­зилик булан эсгермеге тюше.

–Генгешдеги гьакълашывда ортакъчылыкъ этген къайсы алимлени пикрулары ва ойлары сизин айрыча тергевюгюзню тартды?

– Шо сорав генгешни ишине байлавлу лап да оравлу деп ойлайман. Озокъда, ишни гьасили бош атылгъан тюбек йимик болмагъа тюшмейгени белгили. Алим, экономика илмуланы кандидаты Игор Гордышев оьзюню аслу тергевюн гьалиги экономиканы янгы къайдаларына кюрчюлендиргени негьакъ тюгюл. Яшавлукъ-экономика оьсювде де аслу борчлар ва оланы асувлу кюйде пайдаландырыв янгылыкъларсыз бажарылмай. Докладда янгы экономиканы кюрчюлери де илмусуз аякъгъа турмажагъы мекенли далиллер булан аян этилди. Ге­нгеш оьтгерилген оьр охув ожакъны аспиранты Сайит Гьажимагьамматов къурулуш тармакъда чалыша­гъан къурумланы, компанияланы аслу тергевюн уьстде эсгерилген янгы къайдалагъа бакъдырды.

Гьалиги заманда яшавлукъ-экономика масъалаланы ёрукълашдырывда бар имканлыкъланы къолдан чыгъармай, пачалыкъ ва регион программаларда белгиленген харжланы-малланы асувлу кюйде къолламагъа тарыкъ бола. Шогъар байлавлу болуп эсгерилген оьр охув ожакъны экономика-теория кафедрасыны аспиранты Абуя Биярсланова да оьз пикруларын малим этди.

Гьазирлеген

Къ. КЪАРАЕВ.