Назим БЕКБОЛАТОВ: «Гьар кимге юрекде мурат тутуп чалышмагъа тюше »

Назим БЕКБОЛАТОВ:  «Гьар кимге юрекде мурат тутуп чалышмагъа тюше »


        Бизин республикада тутушуп ябушувгъа спортну оьзге жураларындан эсе артыкъ агьамият бериле. Кочапны хасият-къылыкъ битиминде айрыча чыдамлыкъны ва къаттылыкъны талап этеген ябушувну гюнтувуш журалары булан машгъул яшлар да аз тюгюл. Оланы хыйлылары гёрмекли оьрлюклеге де етише, сонггъа таба йыллар боюнда топлангъан сынавун тренер гьисапда ябушувну сырларына торайып гелеген яш наслуну вакиллерин де уьйрете.


Артдагъы гюнлерде «Ёлдашны» редакциясына гелгени булан пайдаланып, газетни бёлюгюню редактору оьзю булан лакъырлашыв оьтгерген Назим БЕКБОЛАТОВ    оьз заманында ябушув халчада топлагъан сынавун башгъалагъа да етишдирмеге белсенген кочапланы бириси гьисапда белгили.


Ону булан оьтгерилген лакъырлашывну барышында яш йылларындан тутуп ябушувну тай бокс журасы булан машгъул болгъан вакътисинде етишген уьстюнлюклени гьакъында тюгюл, оьзю уьйретеген кочаплар ярышларда некъадар оьрлюклени къолда этип гелегени гьа­къында да айтылды.




– Назим, адатлы соравдан башлайым. Сен спортну ёлуна тюшгенинге не себеп болду? Балики, сагъа ябушувну гьар тюрлю журалары булан иштагьланагъан тенглилеринг таъсир этгендир. Не де буса уьюгюзде спорт булан машгъул адам бармы эди?



– Мен Магьачкъала шагьарда тувуп оьсгенмен. Шондан башлайым. Башлапгъы вакътилерде спортзалгъа биз, бир орамны яшлары, барыбыз да бирче юрюп турдукъ. Шолай, школагъа юрюмеге башлагъан сонг менде спортгъа къуршалмагъа иштагьлыкъ тувду. Лап башда ябушувну кикбоксинг ва кёкусинкай каратэ журалары булан доланып турдум. Магьачкъала шагьарда оьзюм билим алагъан 10 номерли орта школаны ювугъунда иш гёреген, кёп санавдагъы белгили спортчулар тарбияланып чыкъгъан спорт клубгъа оьзюме 9 йыл битеген вакътимде къуршалдым.


Арадан заман оьтюп, мени булан бирче спортзалгъа юрюмеге башлагъан яшлар спортну авурлукъларына чыдамайлы, гетип-гетип, оьзюм янгыз къалдым ва спортну тай бокс журасы булан мекенли кюйде машгъул болмагъа башладым. Башлапгъы вакътилерде бир тюрлю оьрлюклеге етишип, Дагъыс­танны чемпионатында алдынлыкъ алгъан атам Магьамматнюрюню (ол миналы гьелили) инамлыгъына амин болмакъ учун, къыйынлыкълагъа енгилмей, гючюм чатагъан кюйде къастымны болдурмагъа да тюшдю. Гьар гюн тренировкалагъа юрюп, мен кочап гьисапда ­тогъа­та­р­­т­­магъа чыгъагъан йылланы боюнда тренерим гьисапда яннавурумда табылгъан Абдулнасир Межитовну насигьатларына тынглай туруп, ябушувну сырларына тюшюнгенмен. Спортда етмеге бажаргъан уьс­тюнлюклериме де ону булан бирче етишгенмен.



– Мен англайгъан кюйде, оьзюнгню тренеринге ра­зисен…



– Озокъда дюрмен. Биз барыбыз да билеген кюйде, Абдулнасир Магьамматрасулович – оьз касбусуну танывлу устасы. Ол ябушувну тай бокс журасындан бизин уьлкеде биринчилерден болуп дюньяны ва Европаны чемпиону болгъан. Кикбоксингден Европаны оьлчевюнде юрюлеген чемпионатында алдынлыкъ алгъан, дюньяны чемпионатында буса бронза медаль къазангъан. Буссагьатгъы вакътиде ол Дагъыстанны тай боксгъа къарайгъан федерациясыны президенти. Россиядагъы тай бокс федерацияны ёлбашчысыны заместители гьисапда да мекенли гьаракатын болдура. Ол белгили къумукъ тренер, ябушувну гюнтувуш жураларын оьсдюрювге мекенли къошум этген адамларыбызны бириси Зайналбек Зайналбековну алдында тарбиялангъан. Мен оьзюм ябушув халчагъа тогъатарт­магъа чыгъагъан вакътимде Зайналбек Абдуллаевич Дагъыстанны жыйым командасыны баш тренери эди. Жыйымланы вакътисинде ол да бизин бир де аямайлы, сыртыбыздан тер чыкъгъанчагъа ябушмагъа, гьар тюрлю сынавлардан оьтмеге борчлу эте эди. Гьали шогъар бир де гьёкюнмеймен.



– Назим, сен гьали спортну юрегинг алагъан журасын та­нглагъанынгны гьакъында айтасан. Ябушувну гюнтувуш къайдалары спортну оьзге жураларындан не йимик башгъалыкълар булан айрыла? Кочаплардан не йимик къылыкъ-хасият битимлени талап эте?



– Ябушувну гюнтувуш къайдалары булан машгъул болагъанлар тогъатартывланы вакътисинде спортну оьзге тюрлю журалары булан иштагьланагъанлардан эсе санларын артыкъ авуртдурагъан гезиклер кёп бола. Ябушув халчагъа санларын якълай­гъан опуракълар гийип чыкъса да, кочап­ланы гьатта къолу-буту да сына. Тек, мен гьисап этеген кюйде, ябушувну гюнтувуш къайдалары къаттылыкъны, чыдамлыкъны, къоччакълыкъны, тавакаллыкъны ва тартынмайгъанлыкъны талап эте. Эргишини мен оьрде айта­гъан хасият-къылыкъ битимлерин сынай ва тарбиялай.



– Мен эслеген кюйде, сен ябушувну гюнтувуш къайдаларына яш йылларынгдан тутуп гёнгюллю янашасан. Шолай гёнгюллю янашыв булан бирге гьар гюнлюк жанлы гьаракат спортда сени не йимик уьстюнлюклеге етишдирген? Гюч сынавларынгны гьасиллери эсингдеми?



– Озокъда эсимде. Лап башда магъа шагьар оьлчевде юрюлеген ярышларда ортакъчылыкъ этип, тенгли яшлар булан гюч сынамагъа, къурдашлыкъ ёлугъувларда тогъатартмагъа тюшдю. Сонггъа таба республиканы ва уьлкени оьлчевюндеги ярышларда ортакъчылыкъ этмеге ёл ачылды. Спортзалгъа юрюмеге башлап, арадан бир йыл да гетмейли, Дагъыстанны чемпионатында ортакъчылыкъ этип, 34 кило авурлукъдагъыланы арасында экинчи ерни алдым. Шондан сонг да, Дагъыстанны чемпионатларында арт-артындан бир нече керенлер экинчи ерлеге лайыкълы болдум. Ябушувну тай бокс къайдасындан бизин республиканы чемпионаты йылны боюнда эки керен юрюле. Биринчи ерни алмайгъангъа оьзюм гёнгюлсюз де болуп турагъанымны гёрюп, атам магъа спортда гьар заман алдынлыкъны алма бажарылмайгъанын, уьстюнлюк де бирден-эки гелип къалмайгъанын, оьрлюклер де тынчлыкъда къазанылмайгъанын англатды. Шолайлыкъда, спорт булан машгъул болувну узатмагъа атам ругь бере эди.


Бизин республикадан тышда да ярышларда мен кёп гезиклер ортакъчылыкъ этгенмен. Россияны чемпионатында жагьиллени арасында 2003-нчю йылда Кемерово шагьарда биринчи ерни алдым. 2004-нчю йылда спортну усталарыны арасында Владимир областны Муром шагьарында юрюлген ярышларда да биринчи ерни алып, Россияны спортуну устасыны гесимлерин кютюп, шо атгъа ес болдум. 2005-нчи йылда Сочи шагьарда да Россияны чемпиону болдум. Дейгеним, мен 51 ва 57 кило авурлукъларда ябушуп, бир вакътини ичинде жагьиллени жыйым командасына къуршалгъанлар булан да, оьзюмден чагъы уллулар булан да тогъатартып турдум. Озокъда, булар мени учун юрек яллыкъ табып, токътап къалар йимик натижалар да тюгюл эди. Дагъы да алгъа талпына эдим. 2010-нчу йылда ярышланы вакътисинде аягъымны сындырып, ябушув халчагъа дагъы чыкъмадым. Шо йыл мени асгер къуллугъумну кютмеге де чакъырдылар.



– Асгер къуллугъунгну кютеген вакътиде де сен спорт ярышларда ортакъчылыкъ этип тургъансандыр?



– Псков шагьарда мен къуллукъ этеген Дав-Гьава гючлени бёлюгюнде спортгъа бирдокъда агьамият бермей эди. Тек спорт булан машгъул болуп тургъаным асгерде командирлер алгъа салагъан борчланы кютювде магъа кёп кёмек этди. Асгерден къайтгъан сонг да яшланы уьйретмеге урундум. Бугюнлерде де ябушув саниятланы дагъыстан центрындан айрылмай иш гёрюп тураман.


– Сени алдынгда ябушувну гюнтувуш къайдаларыны сырларына уьйренегенлер кёпмю? Оланы спортгъа янашагъан кюю нечикдир?


– Оланы санаву 50-ге етише. Мени алдымда ябушувну сырларына уьйренегенлер оьзлени оьмюр чагъына гёре эки гюпге пайланып, тренировкалагъа юрюйгенлени арасында спортну устасына кандидатлар да, бизин республиканы чемпионлары да бар. Тек олар барысы да бир йимик спортда оьзлер юрютеген гьаракатгъа жаваплы янаша деп айтмагъа болмайман. Неге тюгюл, оланы бирлери ябушув халчада бир тюрлю оьрлюклеге етишгенде, билим алывну, не де бир тюрлю касбуну юрютювню алгъа чыгъара. Спорт булан янаша, бир-бирине пуршав болмайгъан кюйде шоланы бирче юрютювню ёлларын тангламагъа да бажарыла чы.


– Назим, гёрмекли уьстюнлюклеге етишип гелеген жагьиллер де ёкъ тюгюлдюр…


– Бар. Айрыча атын тутуп айтсам, Камил Гьажиев – Россияны чемпиону, Солтан Гьажиев, Магьаммат Алибеков, Агьмат Магьамматов, бир тюгюл, бир нече керен де Дагъыстанны чемпиону болгъан. Олар булан янаша гележекде спортда оьрлюклеге етишмеге умутлу яшлар да бар. Шо гьакъда айта туруп, 40 кило авурлукъда тогъатартагъан ­оьзюне 15 йыл тюгюл болмайгъан Сайит Агьматов алдагъы гюнлерде Каспийскиде Темиркъазыкъ-Кавказ федерал округда биринчиликни алмакъ учун юрюлген ярышларда алдынлыкъ алып, уьлкени жыйым командасына къуршалды. Апрель айда буса ол Сочи шагьарда бизин уьлкени чемпионатында ортакъчылыкъ этежек. Оьрюм чагъына етишмеген яшлар буса оьмюр чагъына гёре бизин республиканы оьлчевюнде, ондан тышда да юрюлеген ярышларда ортакъчылыкъ этмеге болмайлар, тек шагьарны даражасында юрюлеген ярышларда утдурувланы сезмеге де, уьстюнлюклени хадирин билмеге де уьйрене.


– Гьалиги заманда спортчулагъа гьар ярышгъа бармакъ учун аз харж герекмейдир. Шо якъдан сизге кёмек этегенлер бармы?


– Ябушувну тай бокс къайдасы Олимпия оюнлагъа гирмей. Шо саялы уьлкени оьлчевюндеги ярышларда ортакъчылыкъ этмек учун федерацияны янындан янгыз республика ярышланы алдынлылары харж булан таъмин этиле. Оьзгелеге буса мадарлы далапчылагъа харлы болмакъ къала, не де ярышлагъа оьзю харж табып бармагъа герек. Акъча ёкълукъдан бизин кочап­лар ярышлагъа бармай да къалгъан гезиклер де болмай къалмай.


– Ябушувну тай бокс журасындан ювукъ вакътини ичинде оьтгерилмеге не йимик ярышлар гёз алгъа тутула?


­– Хасавюрт шагьарда март айны 1-ден 6-сына ерли бизин кочаплар Дагъыс­танны чемпионатында ортакъчылыкъ этежек. Бугюнлерде шо агьамиятлы ярышлагъа гьазирлик гьисапда къаны­гъывлу кюйде тренировкалар юрюле. Эсгерилген чемпионатны алдынлыларына буса Россияны кубогуна ес болмакъ учун юрюлежек ярышларда ортакъчылыкъ этмеге имканлыкъ берилежек.


– Сени алдынгда тарбияланагъан кочаплагъа шо ярышларда айрыча уьс­тюнлюклер ёрай туруп, Назим, сагъа бирдагъы бир шулай сорав бермеге сюемен. Тренировкаланы барышында яш кочапланы ябушув халчада бажарывлукъ даражасын камиллешдиривге артыкъ тергев берилегени англашыла. Тренерге насигьатчы гьисапда яшланы яман амаллардан къорумакъ учун оланы юреклерине де ёл тапмагъа тюшедир чи. Яшлар булангъы ишни шо ягъына сен не къадар тергев бересен?


­– Сиз айтагъангъа разимен. Гьар кимге юрекде асил мурат тутуп, шоланы да яшавгъа чыгъарма чалышмагъа тюшегени гьакъда яшлагъа айтаман. Бир-биревге гьюрмет этмеге тюшегенин унутмагъа ярамай деп бувараман. Яшланы хасият-къылыкъ битимин билип иш гёрмеге ДГПУ-ну педагогика спорт бёлюгюн битдирип чыкъгъаным да магъа ёл ача.


– Назим, сени алдынгда тарбияланагъан кочаплар къайда ябушса да, уьстюнлюклер ёрайман. Кёп савбол!


– Мени булан лакъыр этгенигиз саялы сизге де баракалла. Мен де «Ёлдашны» гьар къуллукъчусуна ва гьар охувчусуна парахатлыкъ, савлукъ, аманлыкъ ёрайман.